Ambrosia Wat Vloeit Mij Aan

Okay, luister goed, want dit is een verhaal dat begint met iets zo obscuur dat je denkt: “Heb ik dat nou goed verstaan?” We gaan het vandaag hebben over… (tromgeroffel)… Ambrosia Wat Vloeit Mij Aan! Jazeker, dat is de titel. Klinkt als een gedicht van een melancholische elf, toch?

In feite is het de titel van een proefschrift. Een proefschrift! Je weet wel, zo'n dik boek dat je op de schoorsteenmantel legt om indruk te maken op bezoek. En het gaat over… houd je vast… de theatrale receptie van de Amsterdamse dichter Vondel in de 17e eeuw. Jup. Geen ruimtereizen, geen dinosaurussen, gewoon Vondel, met perücken en al.

Dus, zet je schrap, want we gaan diep, diep in de 17e-eeuwse grachten duiken. Geen zorgen, ik heb een duikbril en een droogpak meegebracht. Met kant. Want we blijven wel in stijl.

Wat is dat, Ambrosia? En waarom vloeit het?

Laten we beginnen met het belangrijkste: wat betekent die rare titel? Ambrosia, voor degenen die niet elke dag Griekse mythologie consumeren (vreemd!), is het godendrankje. Het spul waardoor de goden onsterfelijk en superfit blijven. Stel je voor: elke ochtend een Ambrosia-smoothie, met chiazaad en al. Geen wonder dat Zeus zo'n brompot was, hij had gewoon een suikerdip.

En dan “Wat Vloeit Mij Aan”? Dat is poëtisch Nederlands voor "wat overkomt me?" Een beetje alsof je 's ochtends koffie over je nieuwe overhemd morst en je afvraagt: “Waarom overkomt dit mij nou weer?!” Alleen dan met goddelijke nectar in plaats van koffie.

Dus in principe vraagt het proefschrift zich af: "Wat gebeurt er met ons als Vondels dichtkunst ons overweldigt?" Een existentiële crisis in dichtvorm, zeg maar.

Vondel: De Justin Bieber van de Gouden Eeuw

Oké, even over Vondel zelf. Joost van den Vondel, oftewel de OG dichter van Amsterdam. Denk aan Shakespeare, maar dan met klompen en meer tulpen. Hij was een enorme ster, een soort Justin Bieber van de Gouden Eeuw. Mensen hingen aan zijn lippen (waarschijnlijk vol tabakspruimen) bij elke nieuwe dichtregel.

Maar in tegenstelling tot Bieber, schreef Vondel geen liedjes over baby's. Nee, hij schreef epische toneelstukken over Bijbelse figuren, Romeinse helden en god weet wat nog meer. En hij deed dat met een taalgebruik zo ingewikkeld dat je er hoofdpijn van kreeg. Een beetje zoals je probeert de gebruiksaanwijzing van een IKEA-kast te begrijpen, maar dan in het Oudnederlands.

Waarom was hij zo populair? Nou, hij had timing. Amsterdam was booming in de 17e eeuw, een soort Silicon Valley avant la lettre. Er was geld, er was macht, er was de behoefte aan culturele helden. En Vondel was die held.

Vondel facts, voor de trivia-avond:

• Vondel was eigenlijk een mennoniet die later katholiek werd. Schokkend! Alsof Bieber plotseling opera gaat zingen.
• Hij schreef toneelstukken van een epische lengte. Je kon er makkelijk een hele dag mee vullen. Snacks meenemen dus!
• Zijn taalgebruik was waanzinnig complex. Zelfs voor mensen in zijn eigen tijd. Alsof hij expres moeilijke woorden verzon om slimmer over te komen.

De theatrale receptie: Applaus en tomaten (letterlijk?)

De “theatrale receptie” waar het proefschrift het over heeft, is de manier waarop Vondels werk werd ontvangen in het theater. En dat was nogal een ding. In de 17e eeuw was naar het theater gaan zoiets als naar een popconcert gaan nu. Alleen dan zonder mobiele telefoons en met meer pruiken.

Mensen waren enthousiast, emotioneel en niet bang om hun mening te geven. Applaus was luid, boegeroep was oorverdovend en er werden geruchten verspreid over het gooien van tomaten. Of dat echt gebeurde, is nog steeds een punt van discussie onder historici. Ik hoop stiekem van wel. Stel je voor: Vondel die een meesterlijke monoloog declameert, terwijl er rotte tomaten langs zijn hoofd vliegen. Dramatiek op zijn best!

Het ging verder dan alleen het gooien van groenten (al dan niet). Er waren recensies (in minder moderne vorm), pamfletten (soort 17e-eeuwse tweets), en eindeloze discussies in koffiehuizen (de voorlopers van Facebook-groepen). Iedereen had een mening over Vondel, en iedereen vond het nodig om die te delen.

Waarom dit proefschrift wél interessant is

Oké, eerlijk is eerlijk: een proefschrift over Vondel klinkt misschien niet als het meest opwindende onderwerp ter wereld. Maar het ís wel interessant! Waarom? Omdat het iets zegt over hoe we als mensen omgaan met kunst en cultuur. Het laat zien hoe een kunstenaar een hele samenleving kan beïnvloeden, hoe emoties hoog oplopen en hoe meningen botsen.

Het proefschrift analyseert hoe Vondels toneelstukken werden geïnterpreteerd, hoe het publiek reageerde en wat dat zegt over de waarden en normen van die tijd. Het is een soort tijdmachine, die je terugbrengt naar een bruisend Amsterdam, vol met ambitie, creativiteit en een flinke dosis drama.

En bovendien, de titel! Ambrosia Wat Vloeit Mij Aan. Het is toch briljant? Het is poëtisch, mysterieus en een beetje absurd. Alsof je een kunstwerk op zichzelf in handen hebt. Ik denk dat Vondel zelf er wel om had kunnen lachen. Of misschien had hij er een lang en ingewikkeld gedicht over geschreven. Wie zal het zeggen?

Conclusie: Meer Ambrosia voor iedereen!

Dus, wat hebben we geleerd vandaag? Ten eerste dat 17e-eeuwse literatuur niet per se saai hoeft te zijn. Ten tweede dat de titel van een proefschrift net zo belangrijk kan zijn als de inhoud. En ten derde dat je nooit, nooit te oud bent om je af te vragen wat de godendrank met je doet.

Misschien moet ik zelf ook maar eens een proefschrift schrijven. Over kattenfilmpjes op YouTube. Of over de psychologie van mensen die sokken in sandalen dragen. De titel? Misschien "Sokken in Sandalen: Een Existentiële Crisis?" Of toch liever iets met Ambrosia?

Tot slot, een toast op Ambrosia Wat Vloeit Mij Aan! Moge er nog vele proefschriften met absurde titels volgen. En moge Vondel, waar hij ook is, tevreden glimlachen over alle aandacht die hij nog steeds krijgt. Proost!