Certeau Practice Of Everyday Life

Ken je dat? Dat je in een supermarkt staat, een route loopt die helemaal niet logisch is volgens de schappenindeling? Ik had dat gisteren nog. Ik wilde enkel melk, maar plotseling stond ik bij de schoonmaakmiddelen, toen de babyvoeding, en uiteindelijk, na een verdwaalde blik op de chips, vond ik dan eindelijk de melk. Ik stond daar en dacht: "Waaróm toch?". Het is alsof ik de plattegrond van de supermarkt saboteerde, mijn eigen pad creëerde. En dáár, beste lezer, dacht ik ineens aan Michel de Certeau en zijn The Practice of Everyday Life.

Want wat als dat "verdwalen" in de supermarkt, die ogenschijnlijk irrationele route, eigenlijk een vorm van verzet is? Klein verzet, oké, maar toch verzet tegen de opgedrongen orde, tegen de vastgelegde structuren van de supermarkt? Certeau zou knikken en zeggen: "Bingo!" (Of waarschijnlijker, iets veel intellectuelers in het Frans, maar laten we het houden op "Bingo!").

De kunst van het overleven: Certeau in een notendop

Michel de Certeau, een Franse jezuïet, geleerde en filosoof, schreef in 1980 (in het Frans, de Engelse vertaling kwam pas in 1984) een boek dat nog steeds relevant is: The Practice of Everyday Life (L'Invention du quotidien in het origineel). Het is geen makkelijk boek, ik geef het toe. Maar de basisgedachte is eigenlijk heel simpel: mensen zijn niet passief in het consumeren van de cultuur die hen wordt aangeboden. Sterker nog, ze gebruiken die cultuur op hun eigen manier, ze herinterpreteren en transformeren haar voortdurend.

Stel je voor, je loopt door een museum. De curator heeft een bepaalde route bedacht, een verhaal dat hij of zij wil vertellen. Maar jij, beste bezoeker, je dwaalt af, je bekijkt een schilderij langer dan de bedoeling is, je negeert de audiogids en verzint je eigen verhaal bij de kunstwerken. Dát is Certeau in actie! Jij bent de gebruiker die de strategie van de curator saboteert met je eigen tactiek. Klinkt ingewikkeld? Het is het niet echt, beloofd!

Strategieën en Tactieken: het verschil

Certeau maakt een belangrijk onderscheid tussen strategieën en tactieken. Een strategie is het domein van de macht, de instituties, de bedrijven. Het is een langetermijnplan, een georganiseerde aanpak die controle probeert te krijgen over een bepaalde ruimte. Denk aan de supermarkt met zijn schappenindeling, de overheid met zijn wetten, een bedrijf met zijn marketingcampagnes.

Een tactiek daarentegen, is het domein van de zwakkeren, de individuen, de consumenten. Het is een kortetermijnactie, een opportunistische ingreep die gebruik maakt van de zwaktes in de strategie van de machthebbers. Het is als onkruid dat groeit in de spleten van het trottoir, als een grap die gemaakt wordt achter de rug van de baas, als... nou ja, als die verdwaalde route in de supermarkt!

Even samenvatten (want het kan soms duizelen):

• Strategie: Georganiseerde macht, langetermijnplan, controle over ruimte.
• Tactiek: Opportunistische actie, kortetermijn, gebruik maken van zwaktes.

Zie je het verschil? De supermarkt bedenkt een strategie (hoe producten te plaatsen, klanten te verleiden meer te kopen), maar wij, de consumenten, gebruiken tactieken om die strategie te omzeilen (snel de essentiele dingen pakken, de aanbiedingen spotten, onze eigen boodschappenlijst volgen). We laten ons beïnvloeden, ja, maar we zijn geen willoze slachtoffers.

De betekenis van het 'gebruik'

Voor Certeau is het concept van 'gebruik' cruciaal. We gebruiken de dingen om ons heen, we eigenen ze ons toe, we geven ze een nieuwe betekenis. Dit is niet altijd een bewust proces, vaak gebeurt het instinctief, onbewust. Maar het is er wel.

Neem nou social media. Een bedrijf creëert een platform met een bepaalde strategie (gebruikersdata verzamelen, advertenties verkopen, etc.). Maar wij, de gebruikers, gebruiken dat platform om in contact te blijven met vrienden, om memes te delen, om politieke actie te voeren, om... nou ja, om alles wat we maar willen! We herinterpreteren de bedoelingen van de makers en geven het platform een nieuwe functie. Hetzelfde geldt voor kleding: een ontwerper heeft een bepaald beeld voor ogen, maar wij stylen het op onze eigen manier, combineren het met andere kledingstukken en maken er iets unieks van.

Kijk eens om je heen. Alles wat je ziet, wordt gebruikt en hergebruikt, aangepast en getransformeerd. Van de manier waarop je je huis inricht tot de manier waarop je je smartphone gebruikt. We zijn allemaal kleine saboteurs, creatieve knutselaars die de wereld om ons heen vormgeven.

Waarom is dit belangrijk?

Waarom zou je je druk maken om de filosofie van een obscure Franse jezuïet? Omdat het je een andere kijk geeft op de wereld om je heen. Het laat je zien dat je macht hebt, zelfs in de meest alledaagse situaties. Je bent geen passieve consument, maar een actieve deelnemer. Je bent een gebruiker die de wereld vormgeeft met zijn tactieken.

Bovendien helpt het om kritischer te kijken naar de structuren die ons omringen. Waarom is die supermarkt zo ingedeeld? Waarom zijn die regels zo streng? Waarom is die marketingcampagne zo manipulatief? Door de strategieën te herkennen, kunnen we ze beter omzeilen, saboteren en onze eigen tactieken ontwikkelen. Het is een vorm van empowerment, van het terugwinnen van je eigen agency.

Certeau in de praktijk (pun intended!)

Hoe kun je Certeau's ideeën toepassen in je eigen leven? Hier zijn een paar suggesties:

• Wees je bewust van de strategieën om je heen. Let op de marketingtactieken, de politieke propaganda, de sociale verwachtingen. Zodra je ze herkent, kun je ze kritischer bekijken en je eigen tactieken ontwikkelen om ze te omzeilen.
• Wees creatief in je gebruik van de dingen om je heen. Hergebruik oude spullen, pas kleding aan, maak je eigen recepten, schrijf je eigen verhalen. Laat je creativiteit de vrije loop en geef de wereld om je heen een nieuwe betekenis.
• Wees niet bang om de regels te overtreden. Nee, ik bedoel niet dat je de wet moet breken! Maar durf af te wijken van de norm, durf anders te denken, durf je eigen pad te volgen.
• Observeer je eigen 'verdwaalde routes'. Let op de momenten waarop je afwijkt van de opgedrongen orde, waarop je je eigen tactieken gebruikt. Wat leer je daarvan? Wat zegt het over je eigen wensen en behoeften?

En onthoud: zelfs de kleinste actie kan een vorm van verzet zijn. Die verdwaalde route in de supermarkt, die grap op kantoor, die zelfgemaakte outfit – het zijn allemaal kleine overwinningen op de strategieën van de machthebbers. Het is de kunst van het overleven, de kunst van het leven.

Dus, de volgende keer dat je in de supermarkt staat en je afvraagt waarom je bij de babyvoeding bent beland terwijl je alleen melk nodig hebt, denk dan aan Michel de Certeau. Misschien ben je niet verdwaald, maar juist heel erg op weg – op weg naar je eigen, unieke manier van leven.

En ik? Ik ga nu een kop thee zetten en verder filosoferen over de subversive kracht van het alledaagse. Tot de volgende keer!