David Hockney Camera Lucida Book

Nou, luister eens even! Ik zat dus laatst in een café, slurpend aan mijn slappe cappuccino (want laten we eerlijk zijn, de koffie hier is echt een ramp), en ik bladerde door een boekwinkel. BAM! Daar lag ‘Camera Lucida’ van David Hockney. Je weet wel, Hockney, die man die zwembaden schildert alsof ze gevuld zijn met jello en die soms brilmonturen draagt die zo groot zijn dat je er een helikopterlanding op zou kunnen plannen. Hij is legendarisch, oké?

Hockney en de Grote Optische Samenzwering

Dus, dit boek. Het is geen prentenboek voor kleuters, hoewel sommige van zijn schilderijen net zo vrolijk zijn. Nee, dit is Hockney's diepe duik in de geschiedenis van de kunst, en hij komt met een explosieve theorie: die oude meesters, die Rembrandts en Caravaggio's… ze hebben vals gespeeld! (Even voor de duidelijkheid, 'vals spelen' is misschien wat overdreven. Het is meer alsof ze gebruik maakten van de technologie van hun tijd, maar 'Grote Optische Samenzwering' klinkt toch een stuk spannender, vind je niet?)

Hockney's argument is simpel: die schilderijen zijn te goed. Te realistisch. Te gedetailleerd. Het kan gewoon niet anders, zegt hij, dan dat ze geholpen werden door optische hulpmiddelen. En dan hebben we het niet over een simpel vergrootglas. Nee, we hebben het over de camera lucida.

Wat is een Camera Lucida? (Geen idee? Geen probleem!)

Stel je voor: een soort super-ingewikkelde bril die je op een statief zet. Het is een prisma op een staafje, en door dat prisma kun je tegelijkertijd je onderwerp zien en je papier. Alsof je een spookafbeelding van je model op je doek projecteert. Het is basically een heel primitieve versie van een projector. Kunstenaars konden de lijnen van hun onderwerp overtrekken op papier, waardoor ze een ongelooflijk accurate schets kregen. Klinkt als een makkie, toch?

• Het resultaat: Super-realistische portretten en landschappen.
• De uitdaging: Je moest nog steeds heel goed kunnen schilderen om er een meesterwerk van te maken. De camera lucida hielp alleen met de basislijnen.
• De verrassing: Hockney's theorie werd niet door iedereen omarmd. Er waren (en zijn nog steeds) veel mensen die zweren dat de oude meesters gewoon ongelooflijk getalenteerd waren. (Of misschien waren ze gewoon bang om te ontdekken dat hun helden een beetje hadden gefraudeerd?)

En hier komt het leuke: Hockney probeerde het zelf! Hij ging de straat op met zijn camera lucida en begon portretten te schetsen. En wat bleek? Het werkt! Nou ja, soort van. Het is nog steeds echt moeilijk. Je moet een vaste hand hebben, een goed oog, en je moet niet bang zijn om er een beetje voor gek te lopen met zo'n ding op straat. (Ik denk dat Hockney daar geen problemen mee had. Hij is tenslotte Hockney.)

Waarom zou je dit boek lezen? (Behalve dat het gespreksonderwerp is bij de volgende borrel)

Goed vraag! Hier zijn een paar steengoede redenen:

• Je krijgt een nieuwe kijk op oude meesters: Je zult nooit meer op dezelfde manier naar een Rembrandt kijken. Misschien denk je: "Wow, wat een talent!" Of misschien denk je: "Ha! Die slimme vos! Hij gebruikte een camera lucida!"
• Je leert iets over de geschiedenis van de kunst en technologie: Het boek is een fascinerende reis door de eeuwen heen, waarbij je ziet hoe kunstenaars altijd op zoek zijn naar nieuwe manieren om hun werk te verbeteren. (Of, zoals sommige zouden zeggen, om 'te vals spelen'.)
• Het is gewoon leuk: Hockney schrijft met humor en passie. Hij is een echte verhalenverteller, en hij maakt de geschiedenis van de kunst toegankelijk en boeiend voor iedereen.

Stel je voor, je zit op een feestje, en iemand begint te praten over… eh… aandelenkoersen (slaap!). Jij onderbreekt elegant en zegt: "Wist je dat David Hockney gelooft dat de oude meesters camera lucida's gebruikten? Ik bedoel, Caravaggio? Met zijn perfecte clair-obscur? Verdacht, zeg ik je! Heel verdacht!" Plotseling ben jij de meest interessante persoon in de kamer. (Of in ieder geval de meest excentrieke.)

Hockney's Impact: Meer dan alleen Zwembaden

Hockney's 'Camera Lucida' is meer dan alleen een boek. Het is een prikkelende thesis die de kunstwereld op zijn kop zette. Het dwong kunsthistorici om hun aannames te heroverwegen en nieuwe manieren te vinden om oude meesterwerken te analyseren. Het is een boek dat je aan het denken zet, je uitdaagt en je laat lachen. En laten we eerlijk zijn, er zijn maar weinig boeken die dat kunnen.

Het boek heeft ook een interessante discussie aangewakkerd over wat 'kunst' eigenlijk is. Is het de vaardigheid van de kunstenaar, of de manier waarop hij of zij gebruik maakt van technologie? Is het 'vals spelen' om hulpmiddelen te gebruiken? Of is het gewoon slim? Het zijn vragen die geen eenvoudig antwoord hebben, en dat is juist wat het zo fascinerend maakt.

En laten we niet vergeten dat Hockney zelf een meester is. Hij heeft de camera lucida gebruikt, maar hij heeft ook andere technieken uitgeprobeerd, van fotografie tot digitale kunst. Hij is een constante innovator, altijd op zoek naar nieuwe manieren om de wereld om hem heen vast te leggen. Dus, als hij zegt dat de oude meesters misschien ook wel wat trucjes hebben gebruikt, dan luister je wel even, toch?

Conclusie: Een aanrader (zelfs als je niet van kunst houdt)

Dus, moet je 'Camera Lucida' lezen? Absoluut! Zelfs als je helemaal geen verstand hebt van kunst (zoals ik eigenlijk ook niet echt, stiekem), is het een geweldig boek. Het is vermakelijk, informatief en het zal je aan het denken zetten. En wie weet, misschien ontdek je wel je innerlijke kunsthistoricus (of op zijn minst iemand die een beetje kan bluffen op een feestje).

Ga dus naar de boekwinkel, pak dat boek, bestel een kopje koffie (hopelijk betere koffie dan in dat café waar ik was) en duik in de wereld van Hockney en zijn Grote Optische Samenzwering. Je zult er geen spijt van krijgen. En als je het niks vindt, dan kun je het altijd nog gebruiken om een wankel tafeltje recht te zetten. Win-win, toch?

Oh, en nog een laatste ding: als je ooit Hockney tegenkomt, vraag hem dan alsjeblieft of hij echt al die zwembaden zelf heeft geschilderd. Ik ben er nog steeds niet helemaal uit of hij daarvoor een robot had ingehuurd. Het zou me namelijk niks verbazen.