De Goddelijke Komedie Dante Alighieri

Oké, stel je voor: je zit in de kroeg met een vriend. Beetje lam, en je begint te praten over… de hel. Niet de hel in je eigen leven (die is al erg genoeg, right?), maar de échte hel, zoals die in de 14e eeuw bedacht is. Je vriend kijkt je aan alsof je gek bent. "Waarom zou ik het in godsnaam over de hel willen hebben, laat staan die 14e-eeuwse versie?!" Nou, precies daarom ga ik het er nu over hebben. Want geloof me, Dantes Goddelijke Komedie is veel cooler dan je denkt.

Die vriend in de kroeg? Dat was ik dus, een paar jaar geleden. Totdat een professor me min of meer dwong om De Goddelijke Komedie te lezen. En ik moet zeggen: ik ben bekeerd. Of nou ja, niet bekeerd tot het katholicisme, maar tot het besef dat dit boek niet alleen super oud en "belangrijk" is, maar ook freaking entertaining. Dus, laten we erin duiken!

Dante: De man, de mythe, de legende (die een beetje boos was)

Dante Alighieri (1265-1321), de man achter dit alles, was geen vrolijk type toen hij aan dit epos begon. Hij was verbannen uit zijn geliefde Florence, betrokken bij politieke intriges (daarover later meer) en had het waarschijnlijk gewoon even helemaal gehad. Zie het als een gigantische, poëtische uitlaatklep. Een soort 14e-eeuwse blogpost, maar dan in verzen. Mega veel verzen.

Politiek en persoonlijke vendetta's

Wat dreef Dante nou zo? Politiek! Florence was in die tijd verdeeld tussen de Welfen (die de paus steunden) en de Ghibellijnen (die de keizer steunden). Dante zat bij de Welfen, maar ook die waren weer verdeeld. Uiteindelijk belandde Dante in de verliezende factie en werd hij verbannen. En geloof me, hij was er not amused over.

En dat is precies waar De Goddelijke Komedie om de hoek komt kijken. Het is een manier voor Dante om af te rekenen met zijn vijanden. Figuurlijk dan, want hij zet ze allemaal in de hel. Lekker bezig, Dante! Zelfs mensen die al dood waren kregen er van langs. Politieke correctheid was blijkbaar geen ding in de 14e eeuw, en daar profiteerde Dante ten volle van.

Het is trouwens wel grappig om te bedenken dat hij dit allemaal in de volkstaal schreef, in het Italiaans dus, in plaats van in het geleerde Latijn. Een beetje alsof je nu opeens een wetenschappelijk artikel in straattaal zou schrijven. Revolutionair! En het zorgde er mede voor dat de Italiaanse taal zich kon ontwikkelen.

De reis door het hiernamaals: Hel, Purgatorio, Paradiso

De Goddelijke Komedie is opgedeeld in drie delen:

• Inferno (Hel): Dante daalt af in de hel, die bestaat uit negen cirkels, steeds erger naarmate je dieper komt. Hier ontmoet hij allerlei figuren uit de geschiedenis, mythologie en natuurlijk zijn eigen tijd, die allemaal gestraft worden voor hun zonden. Denk aan verraders, hebzuchtigen, wellustigen… de hele mikmak.
• Purgatorio (Vagevuur): Na de hel beklimt Dante de berg van het Vagevuur. Hier boeten de zielen die nog niet helemaal 'klaar' zijn voor de hemel, hun zonden. Het is een plek van hoop en zuivering.
• Paradiso (Paradijs): Uiteindelijk bereikt Dante de hemel, waar hij door verschillende sferen reist en uiteindelijk God zelf aanschouwt. Dit is het meest spirituele en filosofische deel van het werk.

Dante reist niet alleen. Hij heeft een gids in elk deel:

• Virgilius begeleidt hem door de Inferno en het Purgatorio. Virgilius, de Romeinse dichter, staat symbool voor de menselijke rede.
• Beatrice, Dante's jeugdliefde (en waarschijnlijk een beetje geïdealiseerd), begeleidt hem door het Paradiso. Beatrice staat symbool voor de goddelijke liefde en openbaring.

Een soort spirituele roadtrip met wisselende co-piloten, dus. Best gezellig, als de hel niet zo heet was.

Waarom is het nog steeds relevant?

Waarom zou je je anno nu nog druk maken om een middeleeuws gedicht? Nou, om verschillende redenen:

• De psychologie van de zonde: Dante's beschrijvingen van de zonden en hun consequenties zijn nog steeds relevant. Hij onderzoekt de menselijke natuur en onze neiging tot het kwade op een manier die je aan het denken zet. Ben jij ook niet soms een beetje gulzig, of jaloers?
• De kracht van verbeelding: Dante's hel, vagevuur en paradijs zijn ongelooflijk levendig en gedetailleerd beschreven. Zijn beelden hebben kunstenaars, schrijvers en denkers door de eeuwen heen geïnspireerd.
• De zoektocht naar zingeving: De Goddelijke Komedie is uiteindelijk een verhaal over een zoektocht naar zingeving en verlossing. Dante's reis is een metafoor voor de spirituele reis die we allemaal maken.
• Politiek is tijdloos: Het gekonkel en de machtsspelletjes in Dante's Florence lijken verdacht veel op wat we nu nog steeds zien. Het laat zien dat bepaalde aspecten van de menselijke politiek niet veranderen.
• Gewoon een goed verhaal: Ondanks alle symboliek en filosofie is het gewoon een spannend en meeslepend verhaal. Met bloed, monsters, helden en natuurlijk de nodige drama.

Plus, het is een goed excuus om ingewikkelde woorden te gebruiken tijdens je volgende etentje. "Oh ja, die worst? Echt een voorbeeld van incontinentia!" Je vrienden zullen onder de indruk zijn. Of ze zullen je raar aankijken. Succes gegarandeerd!

En nu? Lezen! (of op z'n minst een samenvatting)

Ik ga niet liegen, De Goddelijke Komedie is geen makkelijke hap. Het is een lang en complex gedicht, vol met verwijzingen en allegorieën. Maar het is de moeite waard. Zelfs als je alleen maar een samenvatting leest, krijg je een idee van de omvang en de genialiteit van Dante's werk.

Er zijn trouwens ook heel veel moderne interpretaties en bewerkingen. Van stripboeken tot films tot videogames. Er is voor ieder wat wils. Zoek bijvoorbeeld eens op Dante's Inferno (de videogame). Niet heel trouw aan het boek, maar wel lekker bloederig. Just saying.

Dus, de volgende keer dat je in de kroeg zit en het gesprek dreigt saai te worden, gooi het eens over de hel. Of beter nog, over Dante. Je zult versteld staan hoeveel mensen er eigenlijk geïnteresseerd zijn. En zo niet, dan heb je in ieder geval een goed verhaal om zelf van te genieten. Proost!

Conclusie: De Goddelijke Komedie is meer dan alleen een oud boek. Het is een meesterwerk dat ons nog steeds iets te vertellen heeft over de menselijke natuur, de politiek, de liefde en de zoektocht naar zingeving. En het is ook gewoon een freaking vet verhaal. Ga het lezen! Of op z'n minst, doe alsof.