De Schaamte Voorbij Anja Meulenbelt

Ken je dat? Dat ongemakkelijke gevoel, dat knagende stemmetje in je achterhoofd dat zegt: "Nee, dat kan écht niet! Wat zullen de buren wel niet denken?" Het is die verdomde schaamte die ons soms meer in de greep houdt dan een verslavende Netflix-serie. Nou, Anja Meulenbelt zei in de jaren '70 doodleuk: "De Schaamte Voorbij!" Alsof ze een gigantische rode knop indrukte en iedereen wakker schudde. Een soort collectieve reality check.

Maar wat bedoelde ze nou precies? En waarom is dat boek – en de boodschap ervan – nog steeds relevant in deze tijd van influencers, body positivity en #MeToo?

De Oorsprong van de Schaamte

Schaamte. Het zit diep ingebakken in onze cultuur. Je wordt ermee opgevoed. Denk maar aan die momenten waarop je als kind iets deed wat “niet hoorde.” Een lelijke tekening aan de muur? Schaam je! Per ongeluk de kat opgesloten in de schuur? Schaam je diep! En die schaamte blijft plakken, net als kauwgom onder je schoen.

Meulenbelt zag schaamte als een instrument. Een instrument dat door de maatschappij – door de machthebbers – gebruikt wordt om mensen klein te houden. Om ze te laten voldoen aan bepaalde normen en waarden. Dus in feite is schaamte een soort sociale dresscode, maar dan eentje die je ongevraagd krijgt opgestuurd.

Denk er maar eens over na. Wordt je aangesproken op jouw kleding? Je gewicht? Je geaardheid? Je politieke voorkeur? Je moederschap? Bingo! Schaamte speelt een rol. En die schaamte, die zorgt ervoor dat je je anders gaat gedragen. Dat je jezelf gaat censureren. Dat je jezelf kleiner maakt dan je bent.

Schaamte en Vrouwen: Een Ongelukkige Combi

Voor vrouwen is de schaamte vaak nog complexer. Er zijn eeuwen aan maatschappelijke verwachtingen over hoe een vrouw zich zou moeten gedragen, hoe ze eruit zou moeten zien, wat ze zou moeten bereiken. En als je daar niet aan voldoet? Dan komt de schaamte om de hoek kijken. Het is alsof er een onzichtbare wedstrijd is waar vrouwen voortdurend aan deelnemen, met als hoofdprijs: "Goedkeuring van de Maatschappij" (en die is nogal picky wat jury betreft).

“Je moet slank zijn, maar niet te dun. Je moet ambitieus zijn, maar niet te carrièregericht. Je moet zorgzaam zijn, maar niet te soft. Je moet een goede moeder zijn, maar niet te bezitterig.” Pfff! Het is genoeg om er moe van te worden. En als je een keer een steekje laat vallen? Schaam je! Alsof je de Olympische Spelen hebt verloren.

Meulenbelt zag in dat deze constante druk tot schaamte vrouwen belemmerde om hun eigen leven te leiden, om hun eigen keuzes te maken, om hun eigen stem te laten horen. Het was een soort onzichtbare ketting die hen vastbond.

De Schaamte Voorbij: Een Bevrijding

De titel van het boek is eigenlijk al een statement op zich. “De Schaamte Voorbij!” Het is een oproep tot bevrijding. Een uitnodiging om die onzichtbare ketting te verbreken. Om de schaamte niet langer de controle over je leven te laten hebben.

Het idee is niet om nooit meer schaamte te voelen. Dat is onrealistisch en waarschijnlijk ook niet wenselijk. Schaamte kan ook een signaal zijn dat je grenzen overschrijdt, of dat je iemand anders pijn doet. Maar het gaat erom dat je je bewust bent van de schaamte. Dat je je afvraagt waar die schaamte vandaan komt. En dat je vervolgens de keuze maakt om je er niet door te laten leiden.

Zie het zo: schaamte is als een irritante mug die rond je hoofd zoemt. Je kunt proberen hem dood te slaan, maar hij blijft terugkomen. De beste manier om ermee om te gaan is om te leren om hem te negeren. Om je te focussen op de dingen die er wél toe doen. Om gewoon lekker door te leven zonder je druk te maken om dat gezoem.

Hoe Doe Je Dat, Die Schaamte Voorbij?

Oké, het klinkt allemaal mooi en aardig, maar hoe doe je dat nou in de praktijk? Hoe zeg je “dag” tegen die knagende schaamte?

• Word je bewust: De eerste stap is om je bewust te worden van de momenten waarop je schaamte voelt. Waar voel je het? Wat denk je? Wat doe je? Schrijf het op. Praat erover. Maak het zichtbaar.
• Daag je gedachten uit: Vraag je af of je schaamte wel terecht is. Is het gebaseerd op feiten, of op aannames? Wie heeft bepaald dat iets “schaamtelijk” is? Is dat wel iemand wiens mening er voor jou toe doet?
• Wees mild voor jezelf: We zijn allemaal mensen. We maken allemaal fouten. We voldoen allemaal niet aan alle verwachtingen. En dat is oké! Gun jezelf de ruimte om te falen, om te leren, om te groeien.
• Zoek steun: Praat met vrienden, familie, een therapeut. Je bent niet alleen. Er zijn genoeg mensen die dezelfde worstelingen doormaken. Samen sta je sterker.
• Vier je successen: Focus op de dingen die je wél goed doet. Wees trots op jezelf. Geef jezelf een schouderklopje (of een stuk chocola, dat mag ook).

Het is een proces. Het kost tijd. Maar het is het waard. Want als je de schaamte achter je laat, dan komt er ruimte vrij voor zelfvertrouwen, voor eigenwaarde, voor vrijheid.

De Schaamte Voorbij in de 21e Eeuw

Je zou denken dat in deze tijd van sociale media en body positivity de boodschap van Meulenbelt overbodig zou zijn. Maar helaas, de schaamte is nog steeds springlevend. Misschien zelfs wel sterker dan ooit.

De sociale media zijn een broedplaats voor schaamte. We worden constant gebombardeerd met perfecte plaatjes van perfecte mensen die perfecte levens leiden. En als je daar niet aan kunt tippen? Dan komt de schaamte weer om de hoek kijken. Alsof je leven een Instagram-filter nodig heeft om de moeite waard te zijn.

Maar gelukkig is er ook een tegenbeweging. Steeds meer mensen durven zich uit te spreken. Ze delen hun onzekerheden, hun imperfecties, hun worstelingen. Ze laten zien dat het oké is om niet perfect te zijn. En dat is bevrijdend!

De boodschap van Anja Meulenbelt is nog steeds relevant. Sterker nog, misschien wel relevanter dan ooit. Het is een herinnering aan het feit dat je mag zijn wie je bent. Dat je je niet hoeft te schamen voor je imperfecties. Dat je je eigen pad mag volgen, zonder je te laten leiden door de verwachtingen van anderen.

Dus, de volgende keer dat je die knagende schaamte voelt opkomen, denk dan aan Anja Meulenbelt en zeg: "De Schaamte Voorbij!" Adem diep in, zet je schouders eronder en ga je eigen gang. Want je bent goed genoeg, precies zoals je bent. En dat is iets om trots op te zijn. Punt.