Edmund Burke A Philosophical Enquiry

Hé jij daar! Wel eens op de bank gezeten, je favoriete Netflix serie te bingen, en ineens… een brok in je keel? Of juist een onverklaarbare twinkeling in je ogen gekregen? Yep, dat is dus precies waar Edmund Burke het over had in zijn 'A Philosophical Enquiry into the Origin of Our Ideas of the Sublime and Beautiful'. Klinkt ingewikkeld? Maak je geen zorgen, we gaan het even lekker toegankelijk maken. Alsof je met een vriend een biertje zit te drinken en over het leven aan het filosoferen bent.

Burke, die gozer, zat dus rond 1757 al te peinzen over wat ons nou precies ontroert. Waarom vinden we sommige dingen mooi, en andere juist ontzagwekkend (wat hij dus "subliem" noemde). Het is eigenlijk best wel een briljant idee, als je erover nadenkt. Denk maar eens aan die keer dat je voor het eerst de Grand Canyon zag. Of toen je op een onverwachte manier getuige was van een zonsondergang die de lucht in vuur en vlam zette. Dat gevoel! Dát is waar Burke naar op zoek was.

Schoonheid: Een kopje thee met koekjes

Laten we beginnen met schoonheid. Burke zag schoonheid als iets dat ons behaagt, iets dat ons een gevoel van rust en plezier geeft. Het is als een warm bad op een koude dag, of een kopje thee met koekjes als je je rot voelt. Denk aan een perfect geplaatste bloem in de tuin, een baby die lacht, of de zachte lijnen van een klassiek schilderij. Schoonheid is klein, lieflijk en kalmerend. Het is geen overweldigend gevoel, maar meer een prettig, geruststellend gekriebel in je buik. Alsof je een complimentje krijgt over je outfit.

Hij had het over kwaliteiten als kleinheid, gladheid, geleidelijke variatie en delicate kleuren. Stel je voor: een klein kitten dat spinnend op je schoot ligt. Of een parel, glanzend en perfect rond. Het is allemaal klein, beheersbaar en veroorzaakt geen angst of onrust. Het is gewoon prettig om naar te kijken en je voelt je er goed bij. Zoals die ene playlist die je altijd opzet als je even wilt ontspannen.

Het Sublieme: Een achtbaanrit in je ziel

Oké, nu komt het interessante gedeelte: het sublieme. Dit is waar Burke echt op los ging. Het sublieme is niet lieflijk en kalmerend, nee, het sublieme is overweldigend, krachtig en zelfs een beetje eng. Het is als een achtbaanrit in je ziel. Het is diezelfde Grand Canyon, maar dan met donder en bliksem erbij. Het is een orkaan die over de oceaan raast, of een sterrenhemel die zo immens is dat je je ineens heel klein voelt.

Burke had het over begrippen als duisternis, oneindigheid, macht en ontzag. Denk aan een diepe afgrond, een woeste storm, of een torenhoog gebouw. Het is iets dat je doet beseffen hoe nietig je bent, en dat kan best wel even slikken zijn. Het is een gevoel van angst vermengd met verwondering. Alsof je voor het eerst in een heel lang stukje rijdt en je realiseert hoe enorm groot de wereld is. Het is niet per se leuk, maar het is wel een ervaring die je niet snel vergeet.

Het sublieme is dus niet per se iets positiefs. Het kan angst, pijn of zelfs de dood oproepen. Maar juist die confrontatie met onze eigen sterfelijkheid en kleinheid kan ons een gevoel van ontzag en verwondering geven. Het is alsof je even met beide benen op de grond wordt gezet en je beseft wat er echt toe doet. Zo'n 'wake-up call' moment, snap je?

Pijn en plezier: Hand in hand

Het grappige is dat Burke dacht dat pijn en plezier nauw met elkaar verbonden zijn als het om het sublieme gaat. Een beetje zoals een goede hot sauce: het doet even pijn, maar je blijft er toch van genieten. Je kunt genieten van een spannende horrorfilm, ook al ben je de hele tijd bang. Je kunt genieten van een flinke workout, ook al voel je je spieren branden. Het is dat gevoel van overwinning, van het overwinnen van je eigen angst, dat ons een kick geeft.

Denk maar eens aan een marathon lopen. Het is pijnlijk, vermoeiend en je wilt soms het liefst opgeven. Maar als je dan over de finish komt, voel je een immense trots en voldoening. Die overwinning is des te groter omdat je zoveel pijn hebt geleden. Dat is het sublieme in actie!

Waarom is dit belangrijk?

Oké, leuk en aardig, al die filosofie, maar waarom is dit nou belangrijk? Nou, Burke’s ideeën hebben een enorme invloed gehad op de kunst, de literatuur en zelfs op de manier waarop we naar de natuur kijken. Hij leerde ons dat schoonheid niet het enige is dat ons kan ontroeren. Er is ook iets anders, iets diepers, iets dat ons confronteert met onze eigen grenzen. En dat is ontzettend waardevol.

Denk maar eens aan de Romantiek, een kunststroming die in de 19e eeuw opkwam. De romantici waren helemaal gek van Burke’s ideeën over het sublieme. Ze schilderden woeste landschappen, schreven over de kracht van de natuur en zochten naar de donkere, mysterieuze kanten van de menselijke ziel. Ze wilden niet alleen mooie plaatjes maken, ze wilden je emoties prikkelen en je aan het denken zetten.

Zelfs vandaag de dag zien we de invloed van Burke terug in films, boeken en games. Denk aan epische fantasy verhalen, waarin de helden worden geconfronteerd met angstaanjagende monsters en overweldigende krachten. Of aan horrorfilms, die inspelen op onze diepste angsten. Al deze kunstvormen proberen ons een ervaring van het sublieme te geven, een ervaring die ons raakt in het diepst van onze ziel.

Dus de volgende keer dat je naar een zonsondergang kijkt, een spannend boek leest, of een indrukwekkend kunstwerk bekijkt, denk dan eens aan Edmund Burke. Hij heeft ons geleerd dat er meer is dan alleen maar oppervlakkige schoonheid. Er is ook het sublieme, de kracht die ons confronteert met onze eigen kwetsbaarheid, maar die ons tegelijkertijd ook inspireert en verrijkt.

En hé, misschien ga je zelfs wel op zoek naar je eigen sublieme ervaring. Een berg beklimmen, een duik in diep water, of gewoon eens een nacht doorbrengen onder de sterren. Wie weet wat je zult ontdekken! Want, zoals Burke waarschijnlijk zou zeggen (als hij een biertje met ons dronk), "The mind is a blank canvas, go paint it with wonders!"