God Is Not Great Book

Ken je dat? Je zit aan de kerstdis, ome Henk is weer eens goedgemutst (lees: aangeschoten) en begint over de wonderen des Heren. Iedereen knikt beleefd, maar diep van binnen denk je: "Huh? Is dit echt wat we geloven? Of is dit gewoon... traditie?" Ik had dat dus ook. Vaak. En op een gegeven moment begon ik me af te vragen of er meer mensen waren die zo dachten. Blijkbaar wel! En sommigen schreven er boeken over.

Eén van die boeken, en zeker een van de meest spraakmakende, is "God Is Not Great: How Religion Poisons Everything" van Christopher Hitchens. Ja, dat is een titel die je niet snel aan je oma zou voorlezen, hè? Maar laat je niet afschrikken. Hoewel Hitchens zeker geen blad voor de mond neemt, is het boek verrassend doordacht en, durf ik het te zeggen, soms zelfs humoristisch. Alsof je met een heel intelligente, ietwat cynische vriend aan de bar zit die je even haarfijn uitlegt wat er mis is met de wereld. Maar dan over religie dus.

Waarom zou je dit uberhaupt lezen?

Oké, eerlijk is eerlijk, dit boek is niet voor iedereen. Als je overtuiging super sterk is en je je niet wilt laten uitdagen, dan is dit misschien niet je ding. Maar als je:

• ... ooit twijfels hebt gehad over je religie of de rol van religie in de wereld.
• ... gewoon nieuwsgierig bent naar een ander perspectief.
• ... van scherpe analyses en heldere argumenten houdt.
• ... zin hebt in een goede discussie (zij het dan met een boek).

Dan is "God Is Not Great" misschien wel iets voor jou. Het is een boek dat je aan het denken zet, of je het nu eens bent met Hitchens of niet. En eerlijk is eerlijk, een beetje kritisch denken is nooit verkeerd, toch?

Wat is de kern van de boodschap?

Simpel gezegd: Hitchens is ervan overtuigd dat religie een negatieve invloed heeft op de wereld. Hij argumenteert dat religie niet alleen onwaar is, maar ook schadelijk. En dat op allerlei manieren.

Hij gaat in op:

• De geschiedenis van religie: Hitchens laat zien hoe religie vaak gebruikt is om oorlogen te rechtvaardigen, onderdrukking te legitimeren en kennis te onderdrukken. Denk aan de kruistochten, de inquisitie, de heksenvervolgingen... Gezellige boel, hè?
• Morele argumenten: Hij stelt dat religie niet nodig is voor moraliteit. Dat je prima een goed mens kunt zijn zonder in een god te geloven. Sterker nog, hij betoogt dat religie vaak immorele daden legitimeert, zoals bijvoorbeeld homofobie, seksisme en fundamentalisme.
• Wetenschappelijke argumenten: Hitchens benadrukt de botsing tussen religie en wetenschap. Hij wijst erop dat religie vaak anti-wetenschappelijk is en de vooruitgang van de kennis belemmert. Denk aan het verzet tegen de evolutietheorie of het ontkennen van klimaatverandering.
• Sociale argumenten: Hij beschrijft de negatieve invloed van religie op de samenleving. Hij kritiseert bijvoorbeeld de rol van religie in het onderwijs, de politiek en de media.

Kortom, Hitchens spaart niets of niemand. Hij pakt alle grote religies aan en laat zien wat er volgens hem mis mee is. En hij doet dat met een flinke dosis sarcasme en polemiek. Het is niet altijd even subtiel, maar het is wel altijd boeiend.

Een paar voorbeelden uit het boek (zonder te veel te spoilen)

Hitchens' argumenten zijn vaak gebaseerd op historische voorbeelden en actuele gebeurtenissen. Hij haalt bijvoorbeeld de volgende dingen aan:

• De 9/11 aanslagen: Hitchens beschouwt de aanslagen als een direct gevolg van religieus extremisme. Hij betoogt dat religie een belangrijke rol speelde in de motivatie van de terroristen.
• De rol van de katholieke kerk in het kindermisbruik schandalen: Hij beschrijft de manier waarop de kerk decennialang misbruik heeft toegedekt en slachtoffers in de steek heeft gelaten.
• De onderdrukking van vrouwen in veel religieuze tradities: Hij wijst op de manier waarop vrouwen vaak worden gediscrimineerd en onderdrukt in religieuze teksten en praktijken.

Maar hij gaat ook in op meer filosofische vragen. Hij stelt bijvoorbeeld de vraag of het wel ethisch is om kinderen religie bij te brengen. Hij argumenteert dat kinderen kwetsbaar zijn voor indoctrinatie en dat het oneerlijk is om ze al op jonge leeftijd te dwingen om bepaalde overtuigingen aan te nemen. Best wel een punt, vind je niet?

Is het allemaal negativiteit?

Het is belangrijk om te benadrukken dat Hitchens' boek niet alleen maar een tirade tegen religie is. Hij biedt ook een alternatief. Hij gelooft in de kracht van de rede, de wetenschap en de humanistische waarden. Hij pleit voor een wereld waarin mensen zich baseren op bewijs en logica, in plaats van op geloof en dogma. Hij is, kortom, een groot voorstander van de Verlichting. En dat is, denk ik, best een mooi streven.

Kritiek op het boek

Natuurlijk is "God Is Not Great" niet zonder kritiek gebleven. Sterker nog, het boek heeft heel wat stof doen opwaaien. Sommige critici beschuldigen Hitchens van:

• Selectief bewijs: Dat hij alleen die voorbeelden aanhaalt die zijn argument ondersteunen en de positieve aspecten van religie negeert.
• Overdrijving: Dat hij de negatieve invloed van religie overdrijft en de complexiteit van het onderwerp negeert.
• Een gebrek aan nuance: Dat hij alle religies over één kam scheert en geen onderscheid maakt tussen verschillende stromingen en interpretaties.
• Polemiekerij om de polemiekerij: Dat hij meer uit is op provocatie dan op een serieuze discussie.

En eerlijk gezegd, er zit wel wat in die kritiek. Hitchens staat erom bekend dat hij graag polariseert en dat hij niet bang is om controversiële standpunten in te nemen. Maar dat maakt zijn boek niet per se minder waardevol. Het is belangrijk om je bewust te zijn van zijn biases en om zijn argumenten kritisch te beoordelen. Maar het is ook belangrijk om te luisteren naar wat hij te zeggen heeft. Want ook al ben je het niet met hem eens, hij daagt je wel uit om na te denken over je eigen overtuigingen.

Mijn eigen mening (want die telt natuurlijk ook!)

Ik ben zelf geen atheïst in de hardcore Hitchens stijl, maar ik kan zeker waarderen wat hij doet. Ik vind het belangrijk om kritisch te zijn over alles, inclusief religie. En ik vind het ook belangrijk om te erkennen dat religie, net als alle andere menselijke instituties, vatbaar is voor misbruik en corruptie.

"God Is Not Great" heeft me aan het denken gezet over de rol van religie in mijn eigen leven en in de wereld om me heen. Het heeft me geholpen om mijn eigen overtuigingen te verhelderen en om mijn eigen waarden te definiëren. En dat is, denk ik, de grootste verdienste van het boek. Het dwingt je om na te denken over wat je gelooft en waarom je het gelooft.

Dus, zou ik het aanraden? Ja, absoluut. Maar wel met een waarschuwing. Bereid je voor op een flinke dosis provocatie, sarcasme en kritiek. En zorg ervoor dat je open staat voor een andere kijk op de wereld. Want wie weet, misschien leer je wel iets nieuws over jezelf en over de wereld om je heen.

En onthoud: denk zelf na! (En laat ome Henk lekker ouwehoeren aan de kerstdis.)