Hoe Is De Jaartelling Ontstaan

Heb je je ooit afgevraagd hoe we eigenlijk weten dat we in 2024 leven? Waarom beginnen we onze jaartelling op een specifiek punt, en wie heeft dat eigenlijk bedacht? Het antwoord is complex en fascinerend, en het duikt diep in de geschiedenis, religie en astronomie. In dit artikel gaan we samen op ontdekkingsreis om de oorsprong van onze jaartelling te begrijpen.

Veel mensen denken dat onze jaartelling een eenvoudige, wetenschappelijke constructie is, gebaseerd op objectieve metingen van tijd. Maar de werkelijkheid is dat de jaartelling die we vandaag de dag gebruiken, diep verankerd is in de christelijke traditie. En hoewel wetenschap een rol speelt in de manier waarop we tijd meten, is de basis ervan een religieus verhaal.

De Basis: Anno Domini

De jaartelling die we in het Westen, en inmiddels wereldwijd, gebruiken, staat bekend als de Anno Domini (AD), wat Latijn is voor "in het jaar van de Heer." De jaartelling begint traditioneel met het jaar waarin Jezus Christus geboren zou zijn. Jaren vóór deze vermeende geboorte worden aangeduid met Before Christ (BC), of in het Nederlands voor Christus (v.Chr.).

Het idee om de geboorte van Christus als beginpunt van een nieuwe jaartelling te gebruiken, kwam van de monnik Dionysius Exiguus. Hij leefde in Rome in de 6e eeuw na Christus, rond het jaar 525. Dionysius kreeg de opdracht om een nieuwe paaskalender te creëren, een kalender die zou bepalen wanneer Pasen gevierd zou worden. Het was destijds gebruikelijk om jaren te tellen vanaf de regering van keizer Diocletianus, een Romeinse keizer die christenen vervolgde. Dionysius vond dit onacceptabel en besloot een nieuwe referentiepunt te creëren, gebaseerd op de geboorte van Jezus.

Het is belangrijk te benadrukken dat Dionysius’ berekening geen perfecte historische nauwkeurigheid nastreefde. Zijn doel was niet om een exact historisch moment te bepalen, maar om een religieus significant startpunt voor de kalender te creëren.

De Onnauwkeurigheid van Dionysius' Berekening

Er is een algemene consensus onder historici dat Dionysius Exiguus’ berekening van het geboortejaar van Jezus waarschijnlijk onjuist is. De Evangeliën suggereren dat Jezus geboren is tijdens de regering van Herodes de Grote, die in 4 v.Chr. stierf. Dit betekent dat Jezus waarschijnlijk enkele jaren eerder geboren is dan het jaar 1 AD, dat Dionysius Exiguus had bepaald.

Waarom maakte Dionysius deze fout? Het is moeilijk met zekerheid te zeggen. Mogelijk had hij onvolledige of onnauwkeurige informatie tot zijn beschikking. Het is ook mogelijk dat theologische overwegingen een rol speelden. Het precieze motief achter de berekening blijft een raadsel.

Waarom is de Fout Niet Gecorrigeerd?

Gezien het feit dat we weten dat Dionysius’ berekening waarschijnlijk onjuist is, waarom is de jaartelling dan niet gecorrigeerd? Het antwoord is simpel: het zou enorm ingewikkeld en verstorend zijn. De AD/BC-jaartelling was al wijdverspreid in Europa, en het veranderen ervan zou enorme praktische problemen opleveren. Stel je voor alle historische documenten, boeken, kalenders en juridische overeenkomsten die aangepast zouden moeten worden! De logistieke en administratieve rompslomp zou enorm zijn. Daarbij is de discussie over wanneer Jezus dan wel geboren zou zijn nog steeds een punt van discussie.

De Verspreiding van de AD/BC-Jaartelling

Hoewel Dionysius Exiguus de basis legde, duurde het nog eeuwen voordat de AD/BC-jaartelling algemeen werd aanvaard. Beda Venerabilis, een Angelsaksische monnik en historicus die in de 8e eeuw leefde, speelde een cruciale rol bij het populariseren van de jaartelling. Beda gebruikte de AD/BC-methode in zijn Historia ecclesiastica gentis Anglorum (Ecclesiastical History of the English People), een invloedrijk werk dat de geschiedenis van Engeland beschreef. Door het prestige en de populariteit van Beda's werk werd de AD/BC-jaartelling steeds meer gebruikt in Europa.

Het was echter pas in de Middeleeuwen dat de AD/BC-jaartelling de dominante methode werd voor het dateren van gebeurtenissen in de westerse wereld. De kerk speelde een belangrijke rol bij de verspreiding ervan, en de jaartelling werd steeds meer gebruikt in officiële documenten en kronieken.

Alternatieve Jaartellingen

Het is belangrijk te onthouden dat de AD/BC-jaartelling niet de enige is die in de wereld gebruikt wordt of is gebruikt. Verschillende culturen en religies hebben hun eigen methoden voor het tellen van jaren.

• De Joodse jaartelling begint met de veronderstelde schepping van de wereld, die volgens de Joodse traditie in 3761 v.Chr. plaatsvond. Daarom is het Joodse jaar momenteel 5784 (anno 2023/2024).
• De Islamitische jaartelling begint met de Hijra, de migratie van de profeet Mohammed van Mekka naar Medina in 622 AD. De Islamitische kalender is een maankalender, wat betekent dat de jaren korter zijn dan de zonnejaar van de Gregoriaanse kalender.
• De Chinese jaartelling is gebaseerd op een cyclisch systeem van 60 jaar, waarbij elk jaar wordt geassocieerd met een dier en een element.

Deze voorbeelden illustreren dat de manier waarop we de tijd indelen cultureel bepaald is. Er is geen objectief correcte manier om jaren te tellen.

Van BC/AD naar BCE/CE

In de afgelopen decennia is er een groeiende trend om de termen BC (Before Christ) en AD (Anno Domini) te vervangen door BCE (Before Common Era) en CE (Common Era). Deze verandering is bedoeld om de jaartelling meer neutraal en inclusief te maken voor mensen die niet christelijk zijn. BCE/CE gebruikt hetzelfde numerieke systeem als BC/AD, maar vermijdt expliciete religieuze verwijzingen.

Hoewel de termen BCE/CE steeds vaker worden gebruikt in academische en wetenschappelijke contexten, is de overgang nog niet voltooid. BC/AD is nog steeds de meest gebruikte terminologie in veel contexten, vooral in populaire media en in religieuze kringen.

Praktische Tips en Relateerbare Voorbeelden

Het begrijpen van de oorsprong van de jaartelling is niet alleen interessant vanuit historisch oogpunt, het kan ook nuttig zijn in de praktijk. Hier zijn enkele voorbeelden:

• Bij het lezen van historische teksten: Wanneer je een historisch boek leest, is het belangrijk om te onthouden dat de jaartelling die gebruikt wordt, cultureel bepaald kan zijn. Wees je bewust van de context en mogelijke verschillen in jaartelling.
• Bij het bestuderen van verschillende culturen: Door te begrijpen hoe verschillende culturen de tijd indelen, kun je een dieper inzicht krijgen in hun wereldbeeld en waarden.
• Bij het plannen van vakanties of evenementen: Als je een vakantie naar een land plant waar een andere jaartelling gangbaar is, is het handig om op de hoogte te zijn van de verschillen.

Conclusie

De jaartelling die we vandaag de dag gebruiken is een complex en fascinerend product van geschiedenis, religie en cultuur. Het is gebaseerd op de berekening van Dionysius Exiguus, die probeerde de geboorte van Jezus Christus als beginpunt van een nieuwe jaartelling te vestigen. Hoewel deze berekening waarschijnlijk onjuist is, is de AD/BC (of BCE/CE) jaartelling wijdverspreid geraakt en is het de dominante methode voor het dateren van gebeurtenissen in de westerse wereld.

Het is belangrijk om te onthouden dat de jaartelling niet neutraal of objectief is, maar een weerspiegeling van de waarden en overtuigingen van een bepaalde cultuur. Door de oorsprong en evolutie van de jaartelling te begrijpen, kunnen we een dieper inzicht krijgen in de geschiedenis van de mensheid en de verschillende manieren waarop we de tijd indelen. De volgende keer dat je een datum opschrijft, denk dan even na over de lange en boeiende geschiedenis die eraan ten grondslag ligt.