Hoe Is Oud En Nieuw Ontstaan

Hé joh, kom er even bij zitten! Heb je ooit nagedacht over hoe die complete waanzin van Oud en Nieuw eigenlijk is begonnen? Ik bedoel, vuurwerk afsteken tot je gehoorschade hebt, oliebollen naar binnen proppen alsof je ze nooit meer ziet, en dan die gênante nieuwjaarszoenen… Waar komt die gekte vandaan?! Nou, pak een biertje (of een chocomel met slagroom, you do you), want ik ga je het hele verhaal vertellen. Het is een verrassend kronkelig pad, vol verrassingen en meer dan een paar flauwe grappen. Bereid je voor, want het wordt… historisch! (En hopelijk grappig.)

De Romeinse Rotzooi

Laten we beginnen bij het begin, want anders snap je er helemaal niks meer van. En het begin, beste vriend, ligt bij de Romeinen. Ja, die gasten van de toga’s en de constant vechtende senatoren. Die vierden het begin van het nieuwe jaar al, maar niet op 1 januari zoals wij nu. Eerst deden ze dat namelijk in maart. Lekker verwarrend, toch? Stel je voor, je gooit al je goede voornemens de deur uit en dan zeggen ze: "Nee joh, we beginnen pas over negen maanden écht!"

Die Romeinen waren namelijk nogal van de landbouw. Logisch, want de meeste mensen waren boer. Dus de lente, met de nieuwe oogst en alles, dat was voor hen het nieuwe begin. Maar toen kwam ene Julius Caesar (je weet wel, die vent die dacht dat hij een salade was) en die zei: "Hé, jongens, dit kan echt niet meer. We gaan voortaan beginnen op 1 januari!" Waarom? Omdat die dag in de Romeinse tijd al aan Janus was gewijd, de god van de deuren, poorten, en… het begin! Slim hè? (Of gewoon een beetje random, wie zal het zeggen?)

En wat deden ze dan? Nou, een beetje hetzelfde als wij nu eigenlijk, maar dan op een Romeinse manier:

• Offers brengen aan Janus. Geen oliebollen helaas, maar waarschijnlijk wel een verdwaald schaap ofzo.
• Feesten en drinken. Romeinen konden er wat van, geloof me. Stel je voor: toga’s, druiven, en constant commentaar leveren op de gladiatorgevechten.
• Geschenken geven. Maar dan niet die saaie sokken die je van je tante krijgt, maar eerder laurierkransen of gevulde beurzen.

Dus ja, dankzij Julius Caesar zijn we nu verplicht om elk jaar weer die katers te doorstaan. Bedankt, Jules!

Middeleeuwse Mallemolen

Oké, we springen even een paar eeuwen vooruit, naar de Middeleeuwen. Een tijd van ridders, kastelen, en heel veel modder. Die Romeinse traditie van 1 januari als nieuwjaarsdag… die verdween namelijk weer een beetje naar de achtergrond. Beetje jammer voor Julius, maar ja, zo gaat dat. Iedereen ging weer lekker zelf bepalen wanneer het nieuwe jaar begon. Soms was dat met Kerst, soms met Pasen, en soms gewoon op een willekeurige woensdag. Lekker overzichtelijk!

En wat deden ze dan in die tijd? Nou, het was allemaal wat minder uitbundig dan bij de Romeinen, maar er werd nog steeds gefeest en gegeten (dat dan weer wel!). Maar ook: veel bijgeloof. Dat was een belangrijk element. Men dacht dat je door lawaai te maken de boze geesten kon verjagen. Dus trommels, bellen, toeters, alles werd uit de kast getrokken om een oorverdovend kabaal te produceren. Eigenlijk de voorloper van ons vuurwerk dus, maar dan zonder het risico dat je je vingers kwijt raakt. (Alhoewel, met sommige middeleeuwse instrumenten…)

De Kerkhervorming en… Oliebollen?!

Nu komt een heel interessant stukje, want de kerkhervorming (thanks, Maarten Luther!) had ook invloed op ons Oud en Nieuw feest. Die kerkhervormers waren namelijk niet zo van het 'ieder-voor-zich'-principe als het om de kalender ging. Ze vonden dat alles weer een beetje gestandaardiseerd moest worden. Dus, tromgeroffel, daar was 1 januari weer! Lang leve de consistentie! (Alhoewel, die zomertijd, dat is dan weer een heel ander verhaal…)

En dan nu: de oliebollen! Ja, die vette, zoete, heerlijke caloriebommen. Die horen natuurlijk onlosmakelijk bij Oud en Nieuw. Maar waar komen ze vandaan? Nou, er zijn verschillende theorieën. Sommigen zeggen dat ze al door de Germanen werden gegeten als een soort vetkoek om de godin Perchta gunstig te stemmen. Anderen beweren dat ze in de Middeleeuwen door arme mensen werden gebakken om de honger te stillen. Hoe dan ook, feit is dat die oliebollen er al eeuwen zijn en dat we ze stiekem allemaal veel te lekker vinden. (En dat we ons allemaal schuldig voelen als we er meer dan drie op hebben. Maar dat is dan weer een ander verhaal.)

Nog even een grappig oliebollen feitje:

• Vroeger werden er soms appelschillen en rozijnen in oliebollen verstopt. Wie de schil vond, zou het komende jaar veel geluk hebben. (Dus eigenlijk een soort eetbare grabbelton!)

De Gouden Eeuw en het Vuurwerk

In de Gouden Eeuw, toen Nederland de wereldzeeën bevoer en de VOC gouden tijden beleefde, werd Oud en Nieuw nog meer een feest. Er was geld, er was overdaad, en er was… vuurwerk! Jawel, die explosieve pracht en praal begon toen echt populair te worden. Het werd geïmporteerd uit China (hoe kan het ook anders?), en men vond het prachtig om de hemel te verlichten met al die kleurtjes en knallen.

Dus ja, de Gouden Eeuw gaf ons niet alleen Rembrandt en grachtenpanden, maar ook de traditie om je buren wakker te knallen om middernacht. Bedankt, Gouden Eeuw!

De Moderne Tijden en de Nieuwjaarsduik

En dan komen we in de moderne tijden terecht. De 20e en 21e eeuw, met alle technologische snufjes en… de nieuwjaarsduik! Ja, die ijskoude traditie waarbij dapperlingen (of gekken, het is maar hoe je het bekijkt) een duik nemen in de Noordzee. Waarom? Niemand die het precies weet. Misschien om al die oliebollen eraf te trainen? Misschien om te bewijzen dat je een echte bikkel bent? Of misschien gewoon omdat het lekker is om je daarna warm te douchen en een kop snert te eten.

Het begon in 1960 in Zandvoort als een kleine stunt van een zwemclub, maar is inmiddels uitgegroeid tot een landelijk fenomeen. En eerlijk is eerlijk, het ziet er best wel indrukwekkend uit, al die mensen in zwembroek in de vrieskou. (Zelf kijk ik liever toe vanaf de verwarming, met een extra oliebol. Don't judge me!)

Conclusie: Een Gekke Mix van Tradities

Dus daar heb je het! De bizarre en wonderlijke geschiedenis van Oud en Nieuw. Een mix van Romeinse goden, middeleeuwse geesten, kerkhervormingen, oliebollen, vuurwerk, en ijskoude duiken. Het is een bonte verzameling tradities die door de eeuwen heen zijn ontstaan en geëvolueerd. En het mooie is: iedereen geeft er zijn eigen draai aan. De één viert het met champagne en kaviaar, de ander met bier en bitterballen. De één steekt vuurwerk af alsof zijn leven er vanaf hangt, de ander kijkt liever toe vanaf een veilige afstand. En dat is allemaal prima!

Het belangrijkste is dat we samen het nieuwe jaar ingaan, met de goede voornemens (die we toch allemaal weer gaan breken), de gênante nieuwjaarszoenen (die we stiekem toch wel weer leuk vinden), en de herinneringen aan het afgelopen jaar. En wie weet, misschien voegen we er dit jaar wel weer een nieuwe, eigen traditie aan toe! Proost! (Of "gezondheid", als je een chocomel met slagroom hebt.)