Homage To Catalonia George Orwell

Oké, even een bekentenis. Ik heb dus nog steeds niet alle Spaanse series op Netflix gezien. Ik weet het, ik weet het. Beschamend, toch? Maar wat ik wel heb gedaan, is een ander soort Spanje beleven, via een boek dat me, laat ik eerlijk zijn, eerst een beetje intimideerde: Homage to Catalonia van George Orwell. En ja, ik ga je nu vertellen waarom dat boek, geschreven in 1938, nog steeds relevant is. Geloof me, het is meer dan alleen maar een verslag van een oorlog. Het is... nou ja, lees maar mee.

Een onverwachte Spaanse les

Ik moet eerlijk zijn, ik ben niet de grootste fan van oorlogsverhalen. Ik vind ze vaak... deprimerend. (Zegt de persoon die binge-watcht over seriemoordenaars, ja, ik weet het, ironisch.) Maar Homage to Catalonia is anders. Het is geen verhaal over glorieuze overwinningen of epische veldslagen. Het is een verhaal over idealisme, verraad en de grimmige realiteit van politieke verdeeldheid. En dat in Spanje, tijdens de Spaanse Burgeroorlog. Wist je dat Orwell er überhaupt bij was? Ik ook niet helemaal, voordat ik begon te lezen!

Dus, waar gaat het over, in het kort? Orwell, toen nog een relatief onbekende schrijver, besloot in 1936 naar Spanje te gaan om te vechten tegen het fascisme, aan de kant van de republikeinen. Hij sloot zich aan bij de POUM (Partido Obrero de Unificación Marxista), een marxistische partij die, laten we het zo zeggen, niet de meest populaire keuze was in die tijd. En daar begon de ellende...

Waarom de POUM? (En waarom je dat zou moeten schelen)

Dit is waar het interessant (en complex) wordt. De Spaanse Burgeroorlog was geen simpele strijd tussen "goed" en "slecht". Het was een cocktail van verschillende politieke ideologieën, elk met hun eigen agenda. Je had de fascisten onder leiding van Franco, die gesteund werden door nazi-Duitsland en fascistisch Italië. En aan de andere kant had je de republikeinen, een broederlijke bende van socialisten, communisten, anarchisten en andere anti-fascisten. Klinkt goed, toch? Nou, niet helemaal.

De verschillende republikeinse groepen waren het namelijk helemaal niet eens over hoe de oorlog gevoerd moest worden en wat het uiteindelijke doel was. De communisten, gesteund door de Sovjet-Unie, wilden een gecentraliseerde staat en een georganiseerd leger. De anarchisten en de POUM daarentegen, streefden naar een revolutionaire transformatie van de samenleving, met meer nadruk op arbeiderscontrole en individuele vrijheid. En dat botste dus nogal eens. Denk aan een familie-kerstdiner, maar dan met machinegeweren. (Oké, misschien een beetje overdreven, maar je snapt het idee.)

• Communisten: Centraal gezag, georganiseerd leger, steun van Sovjet-Unie.
• Anarchisten & POUM: Revolutionaire transformatie, arbeiderscontrole, individuele vrijheid.
• Fascisten: Onder leiding van Franco, steun van nazi-Duitsland en Italië.

Orwell sloot zich aan bij de POUM omdat hij geloofde in hun idealen van een egalitaire samenleving. Hij was gecharmeerd van de sfeer in Barcelona in de beginfase van de oorlog, waar de arbeiders de macht hadden overgenomen en er een gevoel van vrijheid en kameraadschap heerste. Maar die sfeer duurde niet lang...

De desillusie

Homage to Catalonia is niet alleen een verhaal over vechten aan het front. Het is ook een verhaal over de interne strijd binnen het republikeinse kamp. Orwell beschrijft hoe de communisten, met de steun van de Sovjet-Unie, de macht grepen en de anarchisten en de POUM begonnen te onderdrukken. Ze beschuldigden hen van verraad en saboteerden hun inspanningen. En hier komt de titel echt tot zijn recht. Het is een eerbetoon, niet aan een glorieuze oorlog, maar aan een verloren ideaal, aan mensen die eerlijk en oprecht vochten voor wat ze geloofden, en die uiteindelijk verraden werden door hun eigen bondgenoten.

Orwell zelf werd slachtoffer van deze interne strijd. Hij raakte gewond in de strijd en werd later, samen met andere POUM-leden, beschuldigd van verraad en gezocht door de politie. Hij moest vluchten om zijn leven te redden. Imagine, vechten voor een ideaal en dan beschuldigd worden van het tegenovergestelde! Brrr, geeft me de kriebels.

Meer dan alleen een politiek statement

Maar Homage to Catalonia is meer dan alleen een politiek pamflet. Het is ook een persoonlijk verhaal over Orwells ervaringen aan het front. Hij beschrijft de verveling, de angst, de smerigheid en de kameraadschap van het soldatenleven. Hij beschrijft de absurditeit van de oorlog, de zinloosheid van de loopgraven en de ironie van het vechten voor een ideaal dat steeds verder uit zicht raakt.

Hij beschrijft bijvoorbeeld de "statische oorlog" aan het front, waar er maandenlang nauwelijks gevochten werd, maar waar de soldaten constant in gevaar verkeerden door sluipschutters en artillerie. Het is bijna komisch in zijn absurditeit, totdat je je realiseert dat het echt gebeurd is. En dat is misschien wel de kracht van het boek: het brengt de oorlog terug tot menselijke proporties. Geen heldendaden, geen glorie, gewoon mensen die proberen te overleven in een onmogelijke situatie.

Waarom dit boek nu nog relevant is

Oké, toegegeven, de Spaanse Burgeroorlog is misschien niet het eerste waar je aan denkt als je een boek voor het weekend zoekt. Maar Homage to Catalonia is, wat mij betreft, nog steeds een belangrijk boek, om verschillende redenen:

• Het laat de complexiteit van politiek zien: Niks is zwart-wit. Zelfs binnen een zogenaamd eensgezind front kunnen er grote verschillen in ideologie en strategie zijn. Denk maar aan de huidige politieke situatie, kuch.
• Het waarschuwt voor totalitarisme: Orwell laat zien hoe makkelijk idealen kunnen worden misbruikt om macht te grijpen en oppositie te onderdrukken. Een les die we hopelijk geleerd hebben, maar die we toch moeten blijven herhalen.
• Het is een prachtig geschreven verslag: Orwells proza is helder en direct. Hij spaart zichzelf niet en beschrijft zijn ervaringen eerlijk en openhartig. En dat maakt het boek zo krachtig.
• Het leert ons kritisch te denken: Orwell moedigt ons aan om niet blindelings te vertrouwen op propaganda en dogma's, maar om zelf na te denken en onze eigen conclusies te trekken. Belangrijker dan ooit, toch?

Kortom, Homage to Catalonia is een complex, ontroerend en relevant boek dat je aan het denken zet. Het is geen makkelijke lees, maar het is het zeker waard. En wie weet, misschien leer je er nog iets van over Spanje, ook al is het niet via Netflix. (Maar hé, ik ga die series echt nog wel een keer kijken, beloofd!)

En nu, wat is jouw favoriete boek over een historisch conflict? Laat het me weten in de comments!