In Praise Of Shadows Tanizaki

Oké, even eerlijk: ik heb dus eíndelijk die designlamp gekocht waar ik al maanden over droomde. Zo'n strak ding, je kent het wel. LED, dimbaar, perfect voor Instagram-waardige foto's van m'n koffie. Maar... toen ik 'm eenmaal in m'n huis had staan, voelde het... onnatuurlijk. Te fel. Te... steriel. Alsof ik in een operatiekamer woonde. Herkenbaar?

Toen dacht ik: wacht eens even, is dit niet precies waar die Tanizaki het over had? Jawel hoor. Want die man, Jun'ichirō Tanizaki, die snapte iets fundamenteels over schoonheid, over sfeer, over... tja, schaduw. En niet op een duistere, gotische manier, maar juist op een manier die de waarde van het 'onvolmaakte' viert.

In Praise of Shadows: De Kern

Zijn essay, In Praise of Shadows (Lof der Schaduw in het Nederlands), is een absolute klassieker. Het is geen handleiding voor interieurdesign (al zou het dat eigenlijk wel moeten zijn), maar meer een filosofische reflectie op de schoonheid van duisternis, van patina, van alles wat "niet perfect" is. En geloof me, dat is een verademing in deze tijd van filter-perfectie.

Het basisidee? Westerse technologie en esthetiek – met hun obsessie voor helderheid, efficiëntie en moderniteit – hebben een hoop kapotgemaakt. (Oké, misschien iets overdreven, maar het punt staat.) Tanizaki vergelijkt de gladde, blinkende oppervlakken van moderne apparaten met de zachte, gedempte glans van traditionele Japanse objecten. En hij kiest zonder twijfel voor het laatste.

Waarom is die schaduw dan zo belangrijk?

Goed vraag! Schaduw is niet simpelweg het gebrek aan licht, maar een essentieel element dat textuur, diepte en nuance toevoegt. Denk aan:

• De subtiliteit van lakwerk: Japanse lak (urushi) is niet bedoeld om te schitteren als een discobal. Het is de bedoeling dat het licht absorbeert, dat het een diepe, mystieke glans heeft die verandert met de hoek van het licht.
• De donkere hoekjes van een tempel: Die zijn niet eng of vies, maar juist plekken van contemplatie en rust. Het is in die donkerte dat je de echte waarde van de architectuur kunt waarderen.
• De imperfectie van keramiek: Een scheur, een oneffenheid – het is geen fout, maar juist een teken van authenticiteit, van een verhaal. Denk aan wabi-sabi! (Daarover misschien later meer...)

Tanizaki beschrijft bijvoorbeeld hoe de beste Japanse restaurants opzettelijk donker en slecht verlicht zijn, zodat de gasten extra aandacht moeten besteden aan de smaak en textuur van het eten. Het is alsof de duisternis je zintuigen versterkt. (Misschien moet ik dat ook eens proberen, kaarslicht-diner next level!)

Moderne Toepassingen: Het is niet alleen nostalgie

Oké, ik hoor je denken: "Leuk en aardig, maar wat moet ik met schaduw in mijn hypermoderne appartement?" Nou, verrassend genoeg best veel!

Het gaat er niet om dat je je huis in een middeleeuwse kerker moet veranderen (tenzij je dat leuk vindt, natuurlijk). Het gaat erom dat je bewuster omgaat met licht en donker, met materialen en texturen. Hier zijn een paar ideeën:

• Vermijd fel, direct licht: Kies voor dimbare lampen, zachte verlichting en indirecte lichtbronnen. Je ogen (en je zenuwen) zullen je dankbaar zijn.
• Omarm natuurlijke materialen: Hout, steen, linnen – ze hebben allemaal een inherente textuur en warmte die je in plastic en metaal mist.
• Waardeer patina: Laat je leren stoel leven, laat je houten tafel slijtage vertonen. Die imperfecties vertellen een verhaal.
• Denk na over kleur: Felle kleuren kunnen overweldigend zijn in een modern interieur. Kies voor gedempte tinten, aardetinten en natuurlijke kleuren.

Denk er eens over na: een houten vloer met hier en daar een kras is veel interessanter dan een strakke, glimmende laminaatvloer. Een handgemaakte keramische kom is veel charmanter dan een massa-geproduceerde plastic schaal. Snap je het idee?

Het gaat verder dan interieurdesign

Maar In Praise of Shadows gaat over meer dan alleen interieurdesign. Het is een pleidooi voor een andere manier van kijken, een andere manier van waarderen. Het is een kritiek op de oppervlakkigheid en de uniformiteit van de moderne wereld.

Tanizaki vergelijkt bijvoorbeeld de zachte klanken van een traditionele Japanse badkamer met het luide, steriele geluid van een moderne toilet. (Ja, echt waar, hij gaat zover.) En hij concludeert dat de traditionele badkamer veel meer rust en sereniteit biedt.

Hij daagt ons uit om te kijken naar de onzichtbare, de subtiele, de onvolmaakte. Om de schoonheid te vinden in de schaduwen, letterlijk en figuurlijk. Want, zo lijkt hij te zeggen, het is juist in die schaduwen dat we onszelf kunnen vinden. (Best diepzinnig, hè?)

Conclusie: Licht uit, kaarsjes aan!

Dus, de volgende keer dat je je huis inricht, of gewoon door je dag gaat, denk dan eens aan Tanizaki. Denk aan de waarde van schaduw, van textuur, van authenticiteit. Denk aan de schoonheid van het onvolmaakte.

En wie weet, misschien dat je je eigen kleine operatiekamer ook wel wat minder fel wilt verlichten. Ik ben er in ieder geval mee bezig. (En die designlamp? Die staat nu met een dimmer, zodat ik de schaduwen de hoofdrol kan geven!)

Wat denk jij? Ben je ook klaar om de schaduw te omarmen? Laat het me weten in de comments!