Jared Diamond Collapse How Societies Choose To Fail Or Succeed

Hé hallo! Zin in een beetje doom and gloom, maar dan op een leuke, gezellige manier? Laten we het eens hebben over Jared Diamond’s Collapse. Niet schrikken, het is minder deprimerend dan het klinkt!

In essentie, het boek gaat over hoe beschavingen om zeep zijn gegaan. Ja, echt waar. Van de Vikingen in Groenland tot de Maya’s. Allemaal weg. Poeff! Maar waarom? Dat is de hamvraag.

Waarom zijn ze dan geklapt?

Diamond heeft een paar hoofdverdachten. Denk aan milieuproblemen. Het klinkt saai, ik weet het, maar hoor me even uit. Overexploitatie van grondstoffen. Ontbossing. Vervuiling. Allemaal van die gezellige dingen die je eco-voetafdruk een dikke middelvinger geven.

Daarnaast: klimaatverandering. Ja, ook toen al! Het is niet iets nieuws van de laatste 20 jaar. Alleen noemden ze het toen niet 'klimaatverandering'. Ze noemden het gewoon… pech.

Dan heb je nog vijandige buren. Ruzie maken met de buurlanden. Is nooit een goed idee. Vooral niet als die buren pijl en boog hebben, terwijl jij bezig bent met een ingewikkeld irrigatiesysteem. Prioriteiten, mensen!

En last but not least: hoe de samenleving reageert op problemen. Zijn ze flexibel? Creatief? Of steken ze hun kop in het zand en hopen ze dat het vanzelf overgaat? Spoiler alert: meestal gaat het niet vanzelf over.

Maar laten we het concreet maken, oké?

De Vikingen in Groenland: IJskoud falen

Stel je voor: Vikingen, stoer, barbaars, met helmen met horens (oké, waarschijnlijk zonder horens). Ze vestigen zich in Groenland. Lekker dicht bij de Noordpool. Top idee, toch?

Nou, niet echt. Ze hadden daar namelijk kunnen overleven. Maar ze waren te koppig. Ze bleven vasthouden aan hun Europese landbouwgewoonten. Schapen fokken. Koeien melken. Terwijl dat in Groenland dus echt niet optimaal was.

De Inuit, die inheemse bevolking, die wisten wel hoe het moest. Jagen op zeehonden. Vissen. Maar de Vikingen? Die keken er met de nek naar. "Nee, wij zijn Vikingen! Wij eten geen zeehonden! Wij eten… uh… schapen die doodvriezen!" Slim bezig.

Resultaat? De kolonie verdween. Waarschijnlijk van de honger. Sad face.

De Maya’s: Pyramides en problemen

De Maya’s! Super slimme mensen. Wiskunde, astronomie, kalenders die duizenden jaren vooruitlopen. En piramides, niet te vergeten! Maar… ook zij gingen ten onder.

Wat ging er mis? Welnu, ze hakten alle bomen om. Voor brandhout, om gebouwen te maken, en gewoon, omdat het kon. Gevolg: erosie. De vruchtbare grond spoelde weg. En zonder vruchtbare grond, geen mais. En zonder mais, geen taco’s. En zonder taco’s, geen… Maya’s.

Ook niet onbelangrijk: oorlog. De verschillende Maya-stadstaten vochten elkaar constant de tent uit. Dat helpt ook niet echt. Stel je voor: je bent bezig met het bouwen van een piramide en ineens komt er een buurman langs met een speer. Dan heb je wel even andere dingen aan je hoofd.

Paaseiland: Het eiland zonder bomen

Paaseiland. Bekend om die gigantische stenen beelden, de moai. Maar weet je wat het minder bekend om is? Dat er geen bomen meer groeien.

Vroeger was het eiland bedekt met een weelderig bos. Maar de eilandbewoners hakten alle bomen om. Waarom? Om de moai te verplaatsen! En om boten te bouwen. En weer, om brandhout te hebben.

Toen de bomen op waren, konden ze geen boten meer bouwen. Dus konden ze niet meer vissen. En ze konden de moai ook niet meer verplaatsen. Resultaat? Hongersnood. Burgeroorlog. Kannibalisme. Ja, echt. Gezellig, hè?

Wat kunnen we leren van deze rampen?

Oké, genoeg horrorverhalen. Wat is nou de moraal van dit verhaal?

Nou, ten eerste: wees niet dom. Oké, dat is misschien een beetje kort door de bocht. Maar serieus, denk na over de gevolgen van je acties. Zeker op de lange termijn. Want het lijkt misschien een goed idee om alle bomen om te hakken om een grote steen te verplaatsen. Maar over honderd jaar denk je daar misschien anders over.

Ten tweede: wees flexibel. Sta open voor nieuwe ideeën. Leer van anderen. En wees niet te trots om toe te geven dat je fout zat. Want als de Inuit het beter weten dan jij, dan moet je misschien maar gewoon luisteren.

Ten derde: maak geen ruzie. Samenwerking is belangrijk. Zeker in een wereld die steeds complexer wordt. Want oorlog voeren is niet alleen slecht voor de mensen die eraan meedoen. Het is ook slecht voor het milieu. En voor de economie. En voor alles eigenlijk.

En ten slotte: bescherm je grondstoffen. Duurzaamheid is geen modewoord. Het is een noodzaak. Want als we onze grondstoffen opmaken, dan hebben we straks niks meer. En dan gaan we allemaal dood. En dat is niet de bedoeling.

Dus… zijn we gedoemd?

Nee, natuurlijk niet! Collapse is geen doemscenario. Het is een waarschuwing. Een wake-up call. We kunnen leren van de fouten van het verleden. En we kunnen een betere toekomst bouwen.

We hebben de technologie. We hebben de kennis. En we hebben (hopelijk) het verstand. Laten we het gebruiken! Laten we stoppen met het omhakken van bomen en het oorlog voeren. En laten we beginnen met het bouwen van een duurzame samenleving.

Dus de volgende keer dat je een documentaire over het klimaat ziet, of een artikel over ontbossing leest, denk dan aan de Vikingen in Groenland. En aan de Maya’s. En aan de bewoners van Paaseiland. En onthoud: het hoeft niet zo te lopen.

Maar dan moeten we er wel wat aan doen!