Martin Sommer De Nieuwe Standenstaat

Hé joh, ff over Martin Sommer hebben, oké? Ja, die van De Volkskrant, snap je? Hij heeft dus een boek uit, De Nieuwe Standenstaat. En geloof me, het is... een ding. Een ding met hoofdletters! Wat denk je zelf, zou het leuk zijn? Laten we eens kijken!

Het idee is basically: onze samenleving is teruggekeerd naar een soort standenmaatschappij. Maar dan niet met adel en boeren, hè? Nee, nu gaat het om hoogopgeleiden tegenover… tja, zeg maar de rest. En Sommer ziet dat als een probleem. Een grooot probleem!

Denk je nu: "Standen? In de 21e eeuw? Serieus?!" Ja, dus! Sommer argumenteert dat er een nieuwe elite is ontstaan, een soort kaste van mensen die elkaar vinden in hun opleiding, hun banen, hun smaak... noem maar op. En die elite, die zouden zich steeds verder distantiëren van de 'gewone' mensen. Beetje elitair geneuzel, misschien? Nou ja, hij geeft wel voorbeelden!

Wat zijn dan die 'standen', volgens Sommer? Nou, je hebt dus die hoogopgeleide elite, de mensen met de 'goede' banen, de 'goede' meningen (althans, volgens henzelf!). En dan heb je de mensen die het allemaal wat minder makkelijk hebben. Mensen in de zorg, het onderwijs, de transport... de mensen die onze maatschappij draaiende houden, maar wiens stem minder gehoord wordt. Herken je er wat van?

En dat leidt tot frictie, hè? Je ziet het in de politiek, in het debat over klimaat, immigratie... overal! De elite wil één ding, de rest wil iets anders, en niemand luistert naar elkaar. Klinkt bekend, toch? Vooroordelen vliegen over en weer. Is het echt zó erg, denk je dan? Of overdrijft Sommer een beetje voor de verkoopcijfers? Ik weet het ook niet!

Het boek is dus een soort aanklacht. Sommer klaagt de elite aan, omdat ze te veel met zichzelf bezig zijn en te weinig met de problemen van de 'gewone' mensen. Hij vindt dat ze meer verantwoordelijkheid moeten nemen, meer moeten luisteren, meer moeten... ja, wat eigenlijk? Meer gewoon doen? Lastig, hè? Alsof dat zomaar kan, even je hele wereldbeeld veranderen!

Maar is het allemaal zo zwart-wit? Zijn die 'hoogopgeleiden' echt allemaal zo'n stelletje wereldvreemde snobs? En zijn de 'gewone' mensen allemaal slachtoffers van een elitaire samenzwering? Mwah, ik denk het niet, eerlijk gezegd. De werkelijkheid is toch altijd wat complexer, nietwaar? Maar Sommer zet je wel aan het denken, dat moet je hem nageven. Of vind je van niet?

De Kern van de Kritiek

Oké, even wat dieper graven. Wat is nou die kern van Sommers kritiek? Het gaat dus niet alleen om inkomen, hè? Het gaat om cultuur, om waarden, om levensstijl. Die elite, die zou een eigen 'stamtaal' hebben ontwikkeld, een eigen manier van denken, een eigen moraal. En als je daar niet in mee kan, dan hoor je er niet bij. Beetje als een geheime club, snap je?

En die 'stamtaal', dat is dan een combinatie van woke-ideologie, identiteitspolitiek, en een flinke dosis zelfgenoegzaamheid, aldus Sommer. Klinkt als een karikatuur? Misschien wel. Maar hij raakt wel een gevoelige snaar, denk ik. Dat gevoel dat er bepaalde dingen 'mogen' zeggen en andere niet, dat bepaalde meningen 'correct' zijn en andere 'fout'. En wie bepaalt dat dan, hè?

Een ander punt is dat die elite, die zou zichzelf zien als de beschermers van de moraal. Ze vechten tegen racisme, seksisme, klimaatverandering... allemaal prima, natuurlijk! Maar tegelijkertijd zouden ze blind zijn voor de problemen van de mensen die minder geprivilegieerd zijn. Werkloosheid, armoede, onzekerheid... dat zien ze dan over het hoofd, omdat ze zo druk zijn met hun eigen idealen. Is dat herkenbaar? Zou het zo zijn?

En dat leidt tot een vertrouwenscrisis, zegt Sommer. Mensen voelen zich niet gehoord, niet gezien, niet serieus genomen. Ze hebben het gevoel dat de elite andere belangen heeft dan zij. En dat is natuurlijk een recept voor ellende. Denk aan Brexit, denk aan Trump... allemaal het gevolg van een kloof tussen elite en 'gewone' mensen, aldus Sommer. Of is dat te simpel gedacht?

Maar Sommer heeft niet alleen kritiek, hè? Hij heeft ook een paar suggesties voor verbetering. (Ja, gelukkig maar!) Hij vindt dat de elite meer moet luisteren, meer moet communiceren, meer moet... eh... demuteren? (Is dat een woord?) Kortom, ze moeten zich wat minder verheven voelen en wat meer openstaan voor andere perspectieven. Klinkt logisch, toch? Maar makkelijker gezegd dan gedaan!

De Kritiek op Sommer

Oké, nu de andere kant van het verhaal. Want natuurlijk is er ook kritiek op Sommer zelf! (Anders zou het geen leuk gesprek zijn!) Sommigen vinden dat hij de boel overdrijft, dat hij een karikatuur schetst van de elite, dat hij een conservatief stokpaardje berijdt. Snap je?

Ze zeggen dan bijvoorbeeld dat hij de complexiteit van de samenleving negeert, dat hij de nuance mist, dat hij alleen maar olie op het vuur gooit. En misschien hebben ze wel gelijk, hè? Is het niet allemaal wat genuanceerder dan Sommer het voorstelt? Is het niet zo dat er ook heel veel 'hoogopgeleiden' zijn die zich wél bekommeren om de 'gewone' mensen? Vast wel!

Anderen vinden dat hij te veel de nadruk legt op cultuur en te weinig op economie. Dat de echte kloof in de samenleving niet zozeer een culturele kloof is, maar een economische kloof. Dat het niet zozeer gaat om 'woke' tegenover 'niet-woke', maar om rijk tegenover arm. En daar zit ook wel wat in, toch?

Weer anderen vinden dat hij zelf onderdeel is van de elite die hij bekritiseert. Hij is een journalist, hij schrijft voor een landelijke krant, hij heeft gestudeerd... Dus wie is hij om te klagen? Is dat een valide punt? Of is dat gewoon ad hominem, een persoonlijke aanval zonder inhoudelijke argumenten? Wat denk jij?

Conclusie?

Tja, wat is de conclusie? Is De Nieuwe Standenstaat een meesterwerk? Een onthullende analyse van onze samenleving? Of is het een overtrokken, simplistische klaagzang van een conservatieve mopperaar? Ik weet het niet zeker. Misschien is het een beetje van beide. Zoals alles, toch? Maar laat het je niet tegenhouden om het te lezen. (Of juist wel, als je het niks vindt!) Dat is de vrijheid!

Wat ik wel weet, is dat het boek een belangrijk gesprek aanzwengelt. Het dwingt ons om na te denken over de kloof in onze samenleving, over de rol van de elite, over de vraag of we nog wel naar elkaar luisteren. En dat is altijd goed, toch? Zeker in deze tijden. En wat denk jij ervan? Is het boek het lezen waard?

Dus, mocht je een keer met een biertje of koffie (wat je voorkeur ook is) willen praten over of dit boek je wereld heeft veranderd of je er alleen maar hoofdpijn van kreeg… let me know. Misschien is het wel de nieuwe Kapitaal, misschien ook niet. De tijd zal het leren!