The Handmaid's Tale Atwood Margaret

Oké, eerlijk is eerlijk, ik geef het toe: ik heb jarenlang The Handmaid's Tale links laten liggen. Ik dacht, weer zo’n dystopisch verhaal, lekker somber, vast iets met een enge overheid. Ja, duh, ik weet het, ik zat er compleet naast. Ik bezocht laatst een lezing over feministische literatuur en iemand zei: "Als je de laatste jaren niet minstens één keer The Handmaid's Tale hebt herlezen, mis je echt iets." Schaamrood op m'n kaken. Dus, ik dacht, vooruit dan maar.

En damn, dat was een eye-opener. Het is niet zomaar een dystopie; het is een waarschuwing. Een waarschuwing verpakt in een spannend verhaal over Offred, een Handmaid in Gilead, een totalitaire theocratie waar vrouwen gereduceerd zijn tot hun reproductieve functie. Klinkt heftig? Wacht maar tot je het leest (of kijkt, de serie is ook bizar goed, maar het boek is altijd beter, toch?).

Waarom is The Handmaid's Tale zo relevant?

De relevantie van Atwood's meesterwerk is eigenlijk best eng. Kijk om je heen. Zie je die opkomende conservatieve bewegingen? Die discussies over vrouwenrechten? Die pogingen om abortus te verbieden? Het is allemaal niet zo ver verwijderd van de kiem van Gilead. (En ja, ik weet dat "het is net Gilead" een cliché is, maar hier is het dus echt van toepassing!) Atwood heeft niet zomaar iets verzonnen; ze heeft zich gebaseerd op bestaande politieke en religieuze ideologieën.

• Politieke macht: Hoe politieke macht kan worden misbruikt om de vrijheden van individuen in te perken.
• Religieus fundamentalisme: Hoe religie kan worden gebruikt als een instrument van controle en onderdrukking.
• Vrouwenrechten: Hoe fragiel de verworvenheden op het gebied van vrouwenrechten kunnen zijn en hoe snel ze kunnen worden teruggedraaid. (Denk daar eens over na!)

Het boek schudt je wakker. Het dwingt je om na te denken over de rechten die je misschien als vanzelfsprekend beschouwt en hoe belangrijk het is om die rechten te beschermen. Denk aan de verhalen van vrouwen in landen waar ze geen toegang hebben tot onderwijs, geen controle hebben over hun eigen lichaam, geen stem hebben in het bestuur van hun land. The Handmaid's Tale is niet alleen een verhaal over Offred; het is een verhaal over alle vrouwen wiens rechten worden bedreigd of geschonden.

De kunst van het weglaten: Atwood's briljante schrijfstijl

Wat Atwood zo’n geweldige schrijver maakt, is haar vermogen om je de beklemming van Gilead echt te laten voelen. Ze doet dit niet door je te overspoelen met details, maar juist door dingen weg te laten. De informatie die je krijgt, komt stukje bij beetje, vanuit Offreds perspectief. Ze vertelt je niet alles, waardoor je als lezer zelf de gaten moet invullen. Dit maakt het verhaal des te beangstigender. Je voelt de paranoia, de angst, de voortdurende dreiging.

Elementen van Atwood's schrijfstijl die het verhaal zo krachtig maken:

• Beperkt perspectief: Alles wat je weet, weet je vanuit Offreds perspectief. Je bent net zo onwetend en kwetsbaar als zij.
• Flashbacks: Door middel van flashbacks leer je Offreds leven vóór Gilead kennen. Dit contrast maakt de huidige situatie des te schrijnender.
• Symboliek: De kleuren, de namen, de rituelen – alles in Gilead is doordrenkt van symboliek. Atwood gebruikt deze symboliek om de ideologie van het regime te ontmaskeren. (Let vooral op de rode gewaden van de Handmaids!)
• Ondertoon: Er is een voortdurende ondertoon van dreiging en onzekerheid. Je weet nooit wat er gaat gebeuren en wie je kunt vertrouwen.

Denk aan de scènes waarin Offred probeert te herinneren hoe het was om verliefd te zijn, om haar eigen beslissingen te nemen, om een eigen identiteit te hebben. Deze herinneringen zijn fragmentarisch, onvolledig, maar juist daardoor zo krachtig. Ze tonen de menselijkheid die Gilead probeert te onderdrukken.

Meer dan alleen dystopie: Het gaat over verzet!

Hoewel The Handmaid's Tale een somber beeld schetst, is het geen hopeloos verhaal. Er is verzet, hoe klein en geheimzinnig ook. Offred zelf verzet zich, op haar eigen manier. Ze weigert zich volledig te conformeren aan de regels van Gilead. Ze houdt vast aan haar herinneringen, ze observeert, ze probeert te overleven. (En soms, ja, soms maakt ze foute keuzes, maar dat maakt haar juist zo herkenbaar!).

Het verzet in The Handmaid's Tale is niet altijd heroïsch of openlijk. Het kan zitten in een gefluisterd woord, een stiekeme blik, een klein gebaar van mededogen. Dit maakt het verzet des te realistischer en hoopgevender. Het laat zien dat zelfs in de meest onderdrukkende omstandigheden de menselijke geest niet gebroken kan worden.

Vormen van verzet in Gilead:

• Innerlijk verzet: Offreds pogingen om haar herinneringen en haar identiteit te behouden.
• Stille rebellie: Kleine daden van ongehoorzaamheid, zoals het stelen van een boterham of het fluisteren van verboden woorden.
• Georganiseerd verzet: De Mayday-beweging, die zich inzet voor de bevrijding van vrouwen uit Gilead.

Is The Handmaid's Tale nog steeds relevant in 2024?

Absoluut. Helaas. De thema’s van controle over het vrouwelijk lichaam, religieus fundamentalisme en politiek extremisme zijn nog steeds brandend actueel. Denk aan de discussies over abortus in de Verenigde Staten, de onderdrukking van vrouwen in Afghanistan, de opkomst van extreemrechtse partijen in Europa. The Handmaid's Tale is geen ver-van-mijn-bed-show; het is een spiegel die ons wordt voorgehouden. (En ja, het is soms een ongemakkelijke spiegel, maar dat is juist de bedoeling!)

Daarom is het zo belangrijk om dit boek te blijven lezen en te bespreken. Om ons bewust te blijven van de gevaren van totalitarisme en de noodzaak om onze vrijheden te beschermen. Om te vechten voor een wereld waarin vrouwen gelijkwaardig zijn en controle hebben over hun eigen leven.

Dus, als je The Handmaid's Tale nog niet hebt gelezen (of alweer vergeten bent), pak het boek er dan weer bij. Laat je meeslepen door het verhaal, laat je raken door de personages en laat je inspireren om in actie te komen. Want de wereld van Gilead is misschien fictie, maar de gevaren die het vertegenwoordigt, zijn maar al te reëel.

En oh ja, nog één ding: vergeet niet om zelf na te denken. Laat je niet indoctrineren, maar vorm je eigen mening. Dat is misschien wel de belangrijkste les die we kunnen leren van The Handmaid's Tale.