The World As Will And Idea

Oké, stel je voor: je zit in een kneuterig café, de koffie is lauw, en iemand roept: "Hé, wie kent Schopenhauer?" De kans is groot dat de meesten je glazig aankijken. Maar wacht! Laat je niet afschrikken! Schopenhauer is eigenlijk best grappig, op een soort deprimerende manier. En zijn ideeën, die van De Wereld als Wil en Voorstelling, zijn eigenlijk best... goed, ze zijn interessant. Laten we er eens induiken, alsof we een enorme bak bitterballen voor ons hebben staan. Hup!

Wat is die "Wil" nou eigenlijk?

Goed, die "Wil" dus. Denk er niet aan als je eigen willetje, dat kleine stemmetje dat zegt: "Nog een biertje!" Nee, Schopenhauer's Wil is veel groter, veel brutaler. Het is een blinde, onophoudelijke kracht die alles in het universum drijft. Het is de reden dat planten groeien, dat dieren paren, en dat jij je 's ochtends met tegenzin uit bed sleurt. Eigenlijk is het net alsof het universum één gigantische peuter is die schreeuwt: "IK WIL! IK WIL! IK WIL!" Zonder uitleg of dankbaarheid, gewoon IK WIL!

De Wil is dus niet rationeel. Ze geeft niks om jouw gevoelens of ambities. Ze wil simpelweg... bestaan en vermenigvuldigen. Klinkt deprimerend, toch? Nou, wacht maar. Het wordt nog "leuker".

• De Wil is overal: In stenen, in bomen, in jouw buurman die altijd de bladeren niet opruimt.
• De Wil is blind: Ze weet niet wat ze doet. Ze is een soort kosmische dronkenlap.
• De Wil is onverzadigbaar: Geen enkele hoeveelheid succes, plezier, of roem kan de Wil ooit echt bevredigen. Ze wil altijd meer. Altijd.

En die "Voorstelling" dan?

Oké, de "Voorstelling" is waar het een beetje ingewikkeld, maar ook spannend wordt. De Voorstelling is eigenlijk jouw persoonlijke interpretatie van de wereld. Het is de manier waarop jouw hersenen de informatie die je zintuigen oppikken omzetten in een begrijpelijk beeld. Denk erover na: wat je ziet, hoort, voelt, ruikt en proeft, is niet de werkelijkheid an sich, maar een constructie van je eigen brein. Het is alsof je constant naar een film kijkt die jouw hersenen hebben gemaakt. Een film die gebaseerd is op, jawel, de Wil.

Stel je voor, je ziet een rode roos. Jouw hersenen verwerken het licht dat de roos weerkaatst, interpreteren de kleur, de vorm, de geur... en plop, daar is de roos in jouw bewustzijn. Maar de "echte" roos, die bestaat los van jouw perceptie, is eigenlijk onkenbaar. Het is net als proberen te begrijpen hoe een hond de wereld ervaart. Je kunt het proberen, maar je zult het nooit helemaal snappen. Je zit vast in je eigen Voorstelling.

Dus, alles wat je denkt te weten, alles wat je gelooft, is eigenlijk een subjectieve ervaring. Het is jouw persoonlijke versie van de werkelijkheid. En die versie wordt dus gedicteerd door die irritante, schreeuwende peuter die we de Wil noemen.

Wat is de conclusie? Alles is ellende?

Nou, ja. Beetje wel. Schopenhauer was geen vrolijkerd. Hij geloofde dat het leven in wezen lijden is. Omdat de Wil nooit tevreden is, zijn we constant op zoek naar iets wat we nooit echt kunnen bereiken. We jagen op plezier, succes, liefde... maar zodra we het bereiken, is de voldoening van korte duur. En dan begint de cyclus weer opnieuw. Alsof je constant achter een denkbeeldige worst aanzit die steeds verder weg wordt gehouden.

Maar wacht! Er is hoop! (Een beetje dan...)

Hoe ontsnappen we aan de Wil?

Volgens Schopenhauer zijn er een paar manieren om, tijdelijk, aan de greep van de Wil te ontsnappen:

• Kunst: Het aanschouwen van kunst, vooral muziek, kan ons even loskoppelen van de dagelijkse beslommeringen en ons een glimp van de waarheid geven. Muziek is de meest directe expressie van de Wil zelf! Denk aan een symfonie. Zonder woorden!
• Mededogen: Door medelijden te voelen met anderen, erkennen we dat we allemaal slachtoffers zijn van dezelfde blinde kracht. We beseffen dat het lijden van anderen ook ons lijden is. En ja, dat is best deprimerend, maar het kan ook leiden tot compassie.
• Ascese: Dit is de meest radicale oplossing: afstand doen van alle verlangens en behoeften. Word een kluizenaar, mediteer op een bergtop, en verzaak alle aardse genoegens. (Niet aanbevolen als je van bitterballen houdt.)

Maar de meest interessante, en misschien wel meest praktische, manier om met de Wil om te gaan, is door er... mee te lachen. Door de absurditeit van het bestaan in te zien, kunnen we de greep van de Wil op ons verminderen. Want als je er over nadenkt, is het best wel lachwekkend, hoe we allemaal als willoze marionetten rondrennen, gedreven door een blinde kracht die we niet begrijpen.

Dus... Wat nu?

Oké, je hebt nu een crash course Schopenhauer gehad. Je weet nu dat de wereld (misschien) een ellendige plek is, dat de Wil een irritante peuter is, en dat de Voorstelling jouw persoonlijke bubbel van realiteit is. Gefeliciteerd! Wat je er nu mee doet, is aan jou.

Misschien ga je kunst kijken, misschien ga je mediteren, of misschien bestel je gewoon nog een biertje en lach je erom. Wat je ook doet, onthoud: je bent niet alleen. We zitten allemaal in hetzelfde schuitje. Een schuitje dat dobbert op de eindeloze zee van de Wil. Proost!

En om af te sluiten, een verrassend feitje: Schopenhauer had een hekel aan honden. Ironisch, gezien hoe blind de Wil is en hoe trouw honden zijn, niet? Tot de volgende cafépraat!