The Zone Of Interest Recensie

Ken je dat? Je zit op een terrasje, heerlijk zonnetje, biertje in de hand, en om je heen hoor je mensen praten. Je pikt flarden van gesprekken op. "Nieuwe auto...", "problemen met de hypotheek...", "fantastische vakantie naar Bali..." Onschuldige koetjes en kalfjes. En dan, plotseling, één woord dat je uit die roze wolk trekt en je terugbrengt naar de realiteit. Zo'n woord dat je even stil doet staan. Alsof je een blik werpt achter een gordijn en je ziet iets wat je liever niet had gezien. Zo voelde het ongeveer toen ik The Zone of Interest zag. Zo'n film die je lang bijblijft.

De film, geregisseerd door Jonathan Glazer, heeft een enorme impact gehad. Niet alleen op mij, maar op vrijwel iedereen die hem gezien heeft. En eerlijk is eerlijk, dat komt niet door spectaculaire actiescènes of mierzoete romantiek. Integendeel! Het is juist de afwezigheid van dat soort elementen die de film zo krachtig maakt. Maar waar gaat de film dan over? En wat maakt het zo'n ongemakkelijke, maar toch zo noodzakelijke kijkervaring?

Het verhaal: De banaliteit van het kwaad

The Zone of Interest draait om Rudolf Höss, de commandant van Auschwitz, en zijn gezin. Ze wonen in een prachtig huis met een weelderige tuin, direct naast het concentratiekamp. Terwijl de gruwelen van de Holocaust zich letterlijk aan de andere kant van de muur afspelen, leiden Höss en zijn vrouw Hedwig een ogenschijnlijk normaal leven. Kindjes spelen in de tuin, er wordt gezwommen in het zwembad, er worden verjaardagsfeestjes gevierd. En dan, in de verte, hoor je de vage geluiden van het kamp. Schreewen, geweerschoten, het sissen van de crematoria.

(Ja, ik weet het, het klinkt verschrikkelijk. En dat is het ook! Maar blijf even bij me, want dit is precies waar de film zo briljant is. Je moet het zien om het echt te begrijpen.)

Geen expliciete beelden van de horror

Wat The Zone of Interest zo anders maakt dan andere Holocaustfilms, is dat je de gruwelen van Auschwitz nooit expliciet in beeld ziet. Geen stapels lijken, geen martelingen, geen gaskamers. In plaats daarvan focust de film op het dagelijks leven van de familie Höss. En juist die contrastwerking, de banaliteit van het kwaad, is zo ontzettend confronterend.

Je ziet Rudolf Höss aan de ontbijttafel zitten, terwijl hij de volgende efficiëntiemaatregelen voor het uitroeien van Joden bespreekt. Je ziet Hedwig trots rondleiden door haar perfect onderhouden tuin, compleet onwetend (of misschien wel willens blind) voor de rookpluimen die opstijgen uit de schoorstenen van het kamp. Het is die combinatie van huiselijkheid en afschuw die de film zo onvergetelijk maakt.

• Geen expliciete beelden van de Holocaust
• Focus op het dagelijks leven van de familie Höss
• De banaliteit van het kwaad als centraal thema

De regie: Een meesterlijke vertelling

Jonathan Glazer heeft een meesterlijke regie neergezet. De camera is vaak statisch, observerend. Het lijkt alsof je als kijker een voyeur bent, stiekem glurend naar het leven van deze familie. De geluidsband is minstens zo belangrijk als de beelden. Je hoort constant de geluiden van het kamp: geschreeuw, geweerschoten, het sissen van de ovens. Deze geluiden vormen een constant, beangstigend achtergrondgeluid, een onzichtbare aanwezigheid die de hele film doordrenkt.

(Serieus, soms zat ik echt met mijn oren te klapperen in de bioscoop. Je weet dat er iets vreselijks gebeurt, maar je ziet het niet. En dat maakt het des te beangstigender.)

De symboliek: Meer dan alleen een verhaal

The Zone of Interest is meer dan alleen een verhaal over de familie Höss. Het is een film over de verantwoordelijkheid van de mensheid, over de gevaren van blinde gehoorzaamheid, over het vermogen om gruwelen te negeren. Het is een film die je dwingt om na te denken over je eigen rol in de wereld, over je eigen verantwoordelijkheid voor het kwaad dat om je heen gebeurt.

De film is vol met symboliek. De perfect onderhouden tuin van Hedwig staat symbool voor de poging om de gruwelen van de Holocaust te verbergen, om een façade van normaliteit op te houden. De rode bloemen in de tuin contrasteren met de grauwe kleuren van het kamp, een visuele herinnering aan de vernietiging die zich aan de andere kant van de muur afspeelt.

• Statische camera, observerende blik
• Belangrijke rol van de geluidsband
• Symboliek: verantwoordelijkheid, gehoorzaamheid, het negeren van gruwelen

De acteurs: Perfect gecast

De acteurs leveren stuk voor stuk uitstekende prestaties. Christian Friedel speelt Rudolf Höss met een beangstigende normaliteit. Hij is geen monster, geen sadist, maar een ambitieuze ambtenaar die zijn werk doet. Sandra Hüller is fenomenaal als Hedwig Höss. Ze is een ijdele, ambitieuze vrouw die koste wat het kost haar perfecte leventje wil behouden. De kinderen in de film zijn ook zeer overtuigend. Ze spelen hun rollen met een onschuld die des te meer confronteert met de werkelijkheid van de situatie.

(Ik moet eerlijk zeggen, ik had soms echt de neiging om de kinderen uit de film te halen en ze een dikke knuffel te geven. Zo beangstigend was het om te zien hoe ze opgroeiden in zo'n omgeving.)

Conclusie: Een noodzakelijke kijkervaring

The Zone of Interest is geen makkelijke film. Het is een confronterende, onthutsende en ongemakkelijke kijkervaring. Maar het is ook een belangrijke film, een film die je aan het denken zet over de banaliteit van het kwaad, over de verantwoordelijkheid van de mensheid, over de gevaren van blinde gehoorzaamheid. Het is een film die je lang bijblijft, die je nog dagen, weken, misschien wel jaren later achtervolgt.

Ik raad iedereen aan om The Zone of Interest te gaan zien. Het is geen film om vrolijk van te worden, maar het is wel een film die je moet zien om de geschiedenis te begrijpen en om te leren van de fouten uit het verleden. Het is een film die je eraan herinnert dat we nooit mogen vergeten.

En misschien, heel misschien, helpt deze film ons om die flarden van gesprekken op dat terrasje, dat kleine beetje comfort in ons leven, te relativeren en ons bewust te maken van wat er om ons heen gebeurt. Zodat we niet blindelings door het leven gaan, maar onze ogen open houden en onze stem laten horen wanneer dat nodig is.

(Oké, misschien was dat een beetje hoogdravend. Maar ik meen het wel! Ga die film zien!)