Theory Of Planned Behavior Uitleg

Oké, let’s talk about something that sounds super complicated: de Theory of Planned Behavior (TPB). Klinkt als iets voor professor Barabas, toch? Maar geloof me, het is eigenlijk best simpel. En je gebruikt het waarschijnlijk elke dag, zonder dat je het door hebt! Denk er maar eens over na, de volgende keer dat je probeert gezonder te eten… of juist niet.

Wat is de Theory of Planned Behavior (TPB)?

Simpel gezegd, de TPB is een model dat probeert uit te leggen waarom we bepaalde dingen doen (of juist niet!). Het is eigenlijk een soort handleiding voor je brein, als het gaat om beslissingen nemen. Het idee is dat je intentie om iets te doen, de belangrijkste voorspeller is van je gedrag. Dus, als je écht van plan bent om te gaan sporten, is de kans groot dat je ook daadwerkelijk je sportschoenen aantrekt.

Maar… zo simpel is het natuurlijk niet. Er zijn drie belangrijke ingrediënten die bepalen of je die intentie ook daadwerkelijk hebt:

1. Attitude: Wat vind je ervan?

Dit is basically je mening over het gedrag. Vind je het leuk? Vind je het belangrijk? Is het de moeite waard? Stel, je denkt aan hardlopen. Als je denkt: “Hardlopen is stom! Het is vermoeiend en ik krijg er blaren van!”, dan is je attitude waarschijnlijk niet zo positief. Maar als je denkt: “Hardlopen is heerlijk! Het geeft me energie en ik kan lekker buiten zijn!”, dan is je attitude super positief. En raad eens? Die positieve attitude maakt de kans groter dat je gaat rennen.

Denk aan die keer dat je een nieuwe serie op Netflix wilde kijken. Als je al je vrienden erover hoort praten en ze zeggen dat het geweldig is, dan is je attitude waarschijnlijk positief. Maar als je een slechte recensie leest, of als iemand je vertelt dat het saai is, dan is je attitude waarschijnlijk minder positief. En dat beïnvloedt of je die serie daadwerkelijk gaat kijken!

2. Subjectieve Norm: Wat denken anderen?

Dit is de sociale druk, of beter gezegd, wat je denkt dat anderen van je verwachten. Denk je dat je vrienden het cool vinden als je stopt met roken? Of denk je dat ze je juist een mietje vinden? Voel je de druk van je ouders om een goedbetaalde baan te zoeken, ook al wil je eigenlijk kunstenaar worden? Die gevoelens van sociale druk beïnvloeden je intentie.

Stel je voor: je bent op een feestje en iedereen rookt. Zelfs als je eigenlijk niet wil roken, kun je toch de druk voelen om mee te doen. Je denkt: "Wat zullen ze wel niet denken als ik de enige ben die niet rookt?" Die gedachte beïnvloedt je gedrag. Het is net als op de middelbare school, toen iedereen merkkleding droeg. Je wilde niet achterblijven, dus je smeekte je ouders om die ene dure jas.

3. Waargenomen Gedragscontrole: Denk je dat je het kan?

Dit is je eigen inschatting van hoe makkelijk of moeilijk het is om het gedrag uit te voeren. Heb je de vaardigheden, middelen en mogelijkheden? Denk je dat je de discipline hebt om elke dag te sporten? Of denk je dat je na twee dagen alweer opgeeft? Als je denkt dat het onmogelijk is, dan is de kans klein dat je het probeert. Het is net als proberen te koken zonder recept of ingrediënten - je voelt je al verslagen voordat je überhaupt begonnen bent!

Dit is bijvoorbeeld de reden waarom mensen soms niet solliciteren op een baan, zelfs als ze die heel graag willen. Ze denken: "Ik heb toch geen kans, ik heb niet genoeg ervaring." Die waargenomen gedragscontrole is heel belangrijk. Als je denkt dat je iets niet kunt, dan ga je het waarschijnlijk ook niet doen.

Hoe het allemaal samenkomt: Van mening tot actie

Al deze drie factoren – attitude, subjectieve norm, en waargenomen gedragscontrole – beïnvloeden je intentie. En die intentie is weer de beste voorspeller van je gedrag. Simpel toch?

Laten we een voorbeeld nemen: je wilt gezonder eten.

* Attitude: Je vindt gezond eten belangrijk, je wilt je fitter voelen en er beter uitzien. * Subjectieve Norm: Je partner eet ook gezond en moedigt je aan. Je vrienden vinden het cool dat je met een gezonde levensstijl bezig bent. * Waargenomen Gedragscontrole: Je weet hoe je gezonde maaltijden kunt bereiden, je hebt toegang tot gezonde ingrediënten en je hebt genoeg tijd om te koken.

In dit geval is de kans groot dat je ook daadwerkelijk gezonder gaat eten! Maar stel dat je denkt: “Gezond eten is duur en ingewikkeld”, of “Mijn vrienden lachen me uit als ik een salade bestel”, of “Ik heb geen tijd om te koken”, dan is de kans een stuk kleiner.

TPB in het dagelijks leven: Grappige voorbeelden

De TPB is overal! Hier zijn een paar grappige voorbeelden:

* Netflixen in plaats van sporten: Je vindt sporten eigenlijk wel belangrijk (attitude), maar je vrienden kijken allemaal die nieuwe serie (subjectieve norm) en je bent moe na een lange dag (waargenomen gedragscontrole). Resultaat: je ploft op de bank met een zak chips. * Die ene roddel vertellen: Je weet dat roddelen niet aardig is (attitude), maar iedereen doet het (subjectieve norm) en je kunt het gewoon niet laten (waargenomen gedragscontrole). * Een dure tas kopen: Je weet dat je het eigenlijk niet kunt betalen (attitude), maar al je collega's hebben er een (subjectieve norm) en je hebt net een bonus gekregen (waargenomen gedragscontrole). Tja, dan is de verleiding wel heel groot! * Spontaan een weekendje weg boeken: Je hebt eigenlijk nog 100 andere dingen te doen, maar je hebt de behoefte om even alles te ontvluchten. Je vrienden moedigen het aan, en je hebt het geld er wel voor over. Weg ben je!

Waarom is de TPB handig?

De TPB is handig omdat het je helpt te begrijpen waarom je bepaalde dingen doet. En als je dat begrijpt, kun je je gedrag ook makkelijker veranderen! Wil je bijvoorbeeld stoppen met snoepen? Probeer dan je attitude ten opzichte van gezonde snacks te verbeteren, zoek steun bij vrienden die ook gezond eten, en zorg ervoor dat je altijd gezonde snacks in huis hebt. Zo vergroot je je waargenomen gedragscontrole en wordt het makkelijker om je intentie om te zetten in actie.

Dus, de volgende keer dat je voor een moeilijke beslissing staat, denk dan even aan de Theory of Planned Behavior. Wat is je attitude? Wat is de subjectieve norm? En hoe zit het met je waargenomen gedragscontrole? Misschien helpt het je om de juiste keuze te maken. Of in ieder geval om te begrijpen waarom je weer eens voor de verkeerde hebt gekozen! 😉

De Theory of Planned Behavior is niet perfect, maar het is een handig hulpmiddel om ons eigen gedrag te analyseren. Het helpt ons inzicht te krijgen in de complexe processen die in ons hoofd spelen voordat we een beslissing nemen. Door de verschillende componenten van de TPB te begrijpen, kunnen we gerichter werken aan het veranderen van ongewenst gedrag en het stimuleren van gewenst gedrag. Of dat nu gaat om gezonder eten, meer sporten, of gewoon een beetje minder roddelen… Succes ermee!