Waarde Schilderijen Han Van Meegeren

Oké, steek je oren er maar goed bij, want dit is een verhaal waar je mond van openvalt. We hebben het over Han van Meegeren, een Nederlandse schilder die niet zo heel goed was in schilderen, maar wel een absolute genius in oplichten. Serieus, deze man was een kunstcrimineel van de bovenste plank, een soort Robin Hood van de valse kunst… Alleen dan zonder het Robin Hood gedeelte. Hij gaf niks weg aan de armen.

Han, de miskende kunstenaar

Stel je voor: je bent schilder, maar niemand vindt je werk echt fantastisch. Han van Meegeren voelde zich zo. Hij dacht: "Die critici, die snappen het gewoon niet! Ik ben een genie, maar ze zijn te dom om het te zien!" En in plaats van zichzelf verder te ontwikkelen (zoals een normaal mens zou doen), besloot hij de kunstwereld een koekje van eigen deeg te geven. Zijn plan? Vervalsingen maken van oude meesters, en dan vooral van Johannes Vermeer. Vermeer, die kerel van het Meisje met de Parel, snap je?

Waarom Vermeer?

Goede vraag! Vermeer was perfect omdat:

• Zijn werken zeldzaam waren. Hoe minder echte schilderijen er zijn, hoe groter de kans dat een nepperd niet meteen door de mand valt.
• Experts dachten dat er "ontbrekende" Vermeers moesten zijn. Er waren periodes in zijn leven waar geen schilderijen van bekend waren, dus Van Meegeren dacht: "Daar kan ik wel wat mee!"
• Vermeer was populair. En waar vraag is, is aanbod, ook al is dat aanbod dan nep.

Het meesterplan (pun intended)

Van Meegeren was niet dom. Hij begreep dat je niet zomaar even een Vermeer-vervalsing in elkaar flanst. Het moest perfect zijn. Hij ging extreem te werk:

• Hij kocht oude schilderijen. Niet om ze mooi te vinden, maar om de verf eraf te krabben. Zo had hij oude doeken die er authentiek uitzagen. Slim hé?
• Hij leerde de samenstelling van oude verf. Hij ontdekte dat bepaalde pigmenten in de 17e eeuw anders werden gemaakt dan in de 20e eeuw. Hij ging zelfs zelf oude pigmenten maken! Alsof hij een soort kunst-chemicus was.
• Hij 'bakte' zijn schilderijen. Om ze oud te laten lijken, bakte hij de schilderijen in een oven. Klinkt gek, toch? Maar het werkte! De verf werd hard en craquelé, net als bij oude schilderijen. Hij gebruikte zelfs een stofzuiger om het craquelé patroon te accentueren!

Het allerbelangrijkste was dat hij een verhaal creëerde. Hij 'ontdekte' zogenaamd een onbekende Vermeer via een obscure adellijke familie. Het klonk allemaal heel plausibel, en de kunstwereld hapte toe.

De perfecte misleiding

Zijn eerste 'vervalsing', Christus en de overspelige vrouw, werd als een echte Vermeer beschouwd. Experts waren lyrisch. Ze vonden het zelfs een van de beste Vermeers ooit! Stel je voor, je eigen vervalsing wordt beter bevonden dan het origineel! De kunstwereld betaalde grif. Van Meegeren verdiende miljoenen. Hij kocht er landhuizen, dure auto's en een decadent leven van. Hij lachte zich een kriek om al die zogenaamde kenners.

De Nazi-connectie (oh jee!)

Maar hier wordt het verhaal echt bizar. Tijdens de Tweede Wereldoorlog verkocht Van Meegeren een 'Vermeer' (Christus bij zijn moeder) aan Hermann Göring, een van de hoogste nazi's. Na de oorlog werd Van Meegeren gearresteerd wegens collaboratie. Ze dachten dat hij een nationaal kunststuk had verkocht aan de vijand. Dat was hoogverraad!

Hij zat in de gevangenis, en toen kwam de onthulling. Zijn reactie? "Collaboratie? Ik heb die nazi helemaal niet geholpen! Ik heb hem gewoon een vervalsing verkocht!"

De onthulling: Ik ben een vervalser!

Niemand geloofde hem. Waarom zou je bekennen dat je een meestervervalser bent? Dat was toch veel erger dan collaboratie? Om het te bewijzen, schilderde hij in de gevangenis, onder toezicht, een nieuwe 'Vermeer'. En jawel, hij kon het echt! De wereld stond op zijn kop. Han van Meegeren was geen verrader, hij was een kunstenaar-vervalser-genie! Plotseling werd hij een held. De man die de nazi's en de kunstwereld had bedrogen!

De nasleep

Hij werd veroordeeld tot een relatief milde straf voor vervalsing en fraude. Helaas overleed hij kort daarna aan een hartaanval. Ironisch genoeg werd zijn eigen werk, de vervalsingen, na zijn dood waardevol. Want ze waren tenslotte gemaakt door de beroemdste kunstvervalser aller tijden!

Wat leren we hiervan?

• Soms is de waarheid gekker dan fictie. Dit verhaal klinkt alsof het uit een spannende misdaadroman komt, maar het is echt gebeurd!
• Wees kritisch. Zelfs experts kunnen zich vergissen. Laat je niet misleiden door mooie verhalen.
• Kunst is subjectief. Wat de ene persoon prachtig vindt, kan de ander niks vinden. En soms is de 'kunst' gewoon een slimme leugen.
• En vooral: Wees nooit bang om de gevestigde orde uit te dagen. Oké, misschien niet door kunst te vervalsen, maar door anders te denken en je eigen pad te volgen. Zelfs als je in eerste instantie miskend wordt, wie weet... misschien ben je wel een Han van Meegeren in de dop. Maar dan zonder de gevangenisstraf, hopelijk!

Dus, de volgende keer dat je in een museum staat te kijken naar een 'meesterwerk', denk dan even aan Han van Meegeren. En vraag je af: is dit echt, of is het misschien wel een geniale vervalsing?