Walter Benjamin Art In The Age Of Reproduction

Oké, luister goed, want dit is een verhaal over Walter Benjamin, kunst, en een heleboel kopieerapparaten. Stel je voor: het is de vroege 20e eeuw. De wereld is net de Eerste Wereldoorlog doorgekomen, er gonst een bruisende energie van vernieuwing, en in Berlijn zit een briljante, ietwat melancholische denker te peinzen over wat er met kunst gebeurt nu iedereen er opeens een foto van kan maken. Dus, trek een stoel bij, bestel een kop koffie, en laten we duiken in de wondere wereld van 'Het Kunstwerk in het Tijdperk van Zijn Technische Reproduceerbaarheid'.

De Aura: Het Mysterieuze Watje van Authenticiteit

Benjamin begon met iets wat hij de "aura" noemde. Denk aan de Mona Lisa. Je staat daar, in het Louvre, elleboog aan elleboog met hordes toeristen, en toch... je voelt iets. Iets speciaals. Dat is de aura! Het is dat gevoel van authenticiteit, van geschiedenis, van uniekheid. Het is de "one-of-a-kindness" van een kunstwerk. Het zit 'm in het feit dat Leonardo da Vinci zelf dat ding heeft geschilderd (waarschijnlijk met een kwast en heel veel frustratie, kun je je voorstellen?). Het is de geschiedenis van het kunstwerk, de rituelen eromheen, het feit dat het eeuwenlang op dezelfde plek heeft gehangen. Zie je het voor je?

Stel je nu voor dat je die Mona Lisa kopieert. Niet met de hand, want dat zou een hoop gedoe zijn, maar met een camera. Bam! Je hebt een foto. En dan nog een. En nog honderd. Je print ze uit op mokken, t-shirts, muismatten... Plotseling is die aura… weg. Poef! Verdwenen! Alsof een goochelaar zijn konijn per ongeluk heeft laten vallen.

Waarom? Omdat, volgens Benjamin, de reproduceerbaarheid de aura aantast. Het is niet langer uniek. Het is overal. Het is een meme geworden voordat memes bestonden! Het verliest zijn connectie met de traditie en de rituelen. En hier wordt het interessant, want Benjamin vond dat helemaal niet erg! Integendeel zelfs!

De Revolutie der Reproduceerbaarheid: Weg Met het Elitaire Gedoe!

Benjamin was een beetje een rebel, een punk avant la lettre. Hij had een hekel aan het elitaire karakter van de kunstwereld. Dat gedoe van "alleen de elite kan de Mona Lisa waarderen!" of "je moet er verstand van hebben om kunst te begrijpen!"... daar moest hij niks van hebben. Hij zag in de technische reproduceerbaarheid een kans om kunst te democratiseren.

Waarom zou kunst alleen voor de rijken en de geleerden moeten zijn? Met de mogelijkheid om kunst te kopiëren, kan iedereen er toegang toe hebben! Stel je voor: geen lange rijen in musea meer! Geen dure entreekaartjes! Gewoon een poster van je favoriete schilderij boven je bed! Klinkt goed, toch?

Dus, in plaats van te rouwen om het verlies van de aura, omarmde Benjamin de reproductie. Hij zag het als een manier om kunst los te koppelen van de religieuze en rituele context waarin het traditioneel werd geplaatst. In plaats daarvan kon kunst nu een politieke functie vervullen. Het kon gebruikt worden om de massa te bereiken, om ideeën te verspreiden, om verandering te bewerkstelligen! Alsof kunst ineens een megafoon werd, klaar om de wereld toe te schreeuwen!

Een paar voorbeelden (voor de duidelijkheid):

• Film: In plaats van één unieke theatervoorstelling, kan een film eindeloos worden gekopieerd en vertoond voor een groot publiek. De filmster wordt een idool, een projectiescherm voor de dromen van de massa.
• Fotografie: Een foto kan een gebeurtenis documenteren, een boodschap verspreiden, een protest organiseren. Het is niet langer alleen een mooi plaatje, maar een instrument voor verandering.
• Muziek: Voordat Spotify en YouTube bestonden, had je al grammofoonplaten! Muziek werd toegankelijk voor iedereen, los van live optredens. Denk aan de impact van radio!

De keerzijde van de Medaille: Fascisme en de Esthetisering van Politiek

Maar... er was ook een keerzijde aan het verhaal. Benjamin was niet blind voor de gevaren van de reproduceerbaarheid. Hij waarschuwde voor wat hij de "esthetisering van de politiek" noemde. Wat is dat nu weer, hoor ik je denken?

Denk aan propaganda. Fascisten, bijvoorbeeld, waren meesters in het gebruik van massamedia om hun ideologie te verspreiden. Ze maakten gebruik van krachtige beelden, meeslepende speeches, en indrukwekkende ceremonies om de massa te manipuleren. Ze maakten van politiek een soort spektakel, een show, een… kunstwerk? Niet echt een kunstwerk, eerder een nachtmerrie.

Benjamin argumenteerde dat het fascisme de politiek probeerde te esthetiseren om af te leiden van de echte problemen. In plaats van daadwerkelijke oplossingen te bieden, boden ze een mooie verpakking. Een soort politieke "Instagram filter" over de werkelijkheid. En dat vond Benjamin dus eng. Heel eng.

Zijn oplossing? De "politisering van de kunst"! De kunst moest juist gebruikt worden om de politiek te confronteren, om kritiek te leveren, om mensen aan het denken te zetten. Kunst moest een wapen zijn in de strijd tegen onderdrukking.

Benjamin's Erfenis: Nog Steeds Relevant in het Tijdperk van TikTok

Dus, waarom is dit verhaal nu nog relevant? Nou, kijk om je heen! We leven in een tijdperk van hyperreproduceerbaarheid! Elk beeld, elk geluid, elke gedachte kan in een oogwenk worden gekopieerd en verspreid over de hele wereld. TikTok, Instagram, memes, virale video's... het is allemaal te danken aan diezelfde technische reproduceerbaarheid waar Benjamin over schreef.

We moeten ons nog steeds afvragen: wat is de impact van al die kopieën op onze waarneming? Verliezen we iets van de authenticiteit? Worden we gemanipuleerd door mooie beelden en slimme algoritmes? En hoe kunnen we kunst gebruiken om een positieve verandering te bewerkstelligen in deze digitale wereld?

Walter Benjamin zou waarschijnlijk een hoop te zeggen hebben over de huidige situatie. Hij zou waarschijnlijk gefascineerd zijn door de mogelijkheden, maar ook gewaarschuwd hebben voor de gevaren. Hij zou ons eraan herinneren dat kunst niet alleen mooi hoeft te zijn, maar ook betekenisvol, kritisch, en relevant.

Dus, de volgende keer dat je een meme deelt, een foto liked, of een TikTok-video bekijkt, denk dan even aan Walter Benjamin. Denk aan de aura, de revolutie, en de verantwoordelijkheid. En onthoud: de wereld is een groot kopieerapparaat, en wij zijn allemaal de kunstenaars. Laten we er iets moois van maken!