Walter Benjamin The Work Of Art

Oké, laten we het even hebben over een dude die Walter Benjamin heet. Alsof het uitspreken van zijn naam al een uitdaging is, hè? Maar geloof me, zijn belangrijkste ideeën, die kunnen we makkelijk even door de mangel halen. Vooral eentje: “Het Kunstwerk in het Tijdperk van zijn Technische Reproduceerbaarheid.” Klinkt chique, ik weet het. Alsof je net een slok van een héél dure wijn hebt genomen, maar in feite komt het neer op iets heel simpels. Denk aan je selfie. Ja, echt.

Stel je voor: je staat voor de Eiffeltoren. Instagram-momentje! Je maakt 27 foto’s, want je haar zit nooit helemaal goed. Uiteindelijk kies je er eentje, filter erop, en BAM, de hele wereld kan ‘m zien. Benjamin zou zeggen: “Hé, dat is dus technische reproduceerbaarheid!” Hij schreef zijn essay in de jaren '30, toen foto’s en films nog redelijk nieuw waren, maar het principe is hetzelfde: een kunstwerk kan in theorie eindeloos gekopieerd worden.

Aura: Het Dingetje dat Verdween (of toch niet?)

Benjamin had het over iets heel mysterieus, iets dat hij “aura” noemde. Stel je voor, je staat oog in oog met de Mona Lisa. Je voelt iets, toch? Alsof je in contact staat met de geschiedenis, met de kunstenaar, met de hele vibe van het Louvre. Dat is dus die aura. Het is dat unieke, onherhaalbare, bijna magische gevoel dat je krijgt bij een origineel kunstwerk.

Maar wat gebeurt er met die aura als iedereen een foto van de Mona Lisa kan zien op zijn telefoon? Precies! Volgens Benjamin vervaagt die aura. Het kunstwerk wordt gedemocratiseerd, toegankelijk voor iedereen, maar verliest ook iets essentieels. Alsof je een concert bezoekt versus het bekijken op YouTube. De muziek is hetzelfde, maar de ervaring... toch anders, hè?

Denk bijvoorbeeld aan een handgeschilderd portret van je overgrootmoeder. Dat ding is uniek. Er is er maar één van. Als je ernaar kijkt, denk je aan haar, aan haar verhaal, aan de tijd waarin ze leefde. Dat is aura! Nu, stel je voor dat je een fotokopie van dat portret hebt. Nog steeds leuk, maar het voelt toch een beetje anders, toch? Alsof de magie er een beetje vanaf is.

De Goede en Slechte Kanten van Kopieën

Benjamin was geen zwartkijker. Hij zag ook de voordelen van die technische reproduceerbaarheid. Kunst werd toegankelijker voor de massa. Geen dure musea meer, gewoon lekker vanuit je luie stoel genieten van de Nachtwacht (weliswaar in pixels, maar toch!).

Maar er was ook een donkere kant. Benjamin waarschuwde voor het misbruik van kunst voor politieke doeleinden. Stel je voor, een dictator die massaal propaganda verspreidt via films en foto's. Het kunstwerk verliest zijn kritische functie en wordt een instrument van macht. Een beetje zoals die reclames die je de hele tijd op Instagram ziet. "Koop dit! Wees gelukkig!" Alsof je geluk kan kopen... (spoiler alert: dat kan niet).

Hij zag het al aankomen: de opkomst van massacultuur. Denk aan Hollywoodfilms, popmuziek, reclames... Allemaal geproduceerd om een zo groot mogelijk publiek te bereiken, maar vaak zonder veel diepgang. Het is alsof je elke dag patat eet. Lekker, maar na een tijdje wil je toch iets anders, iets met meer smaak, iets... échts.

Stel je voor, je bent een kunstenaar. Vroeger was je uniek. Jouw werk was bijzonder, want het was handgemaakt, authentiek. Maar nu kan iedereen met een computer en een beetje Photoshop een "kunstwerk" maken. Het is alsof je een chef-kok bent, maar iedereen kan tegenwoordig een magnetronmaaltijd opwarmen en denken dat ze koken. Frustrerend, toch?

Aura in de Moderne Tijd: Bestaat het Nog?

Is die aura nu helemaal verdwenen? Nee, niet helemaal. Sommige dingen behouden nog steeds hun aura. Denk aan een live concert van je favoriete band. Je voelt de energie, de emotie, de verbinding met de artiesten en het publiek. Dat is aura! Of denk aan een oud familie-recept. Elke keer als je het maakt, denk je aan je oma, aan de geur van haar keuken, aan de liefde die ze erin stopte. Dat is ook aura!

Misschien is het niet meer hetzelfde als vroeger, maar het is er nog steeds. Het is verschoven, aangepast aan de moderne tijd. Het is niet meer zozeer verbonden aan het object zelf, maar meer aan de ervaring, aan de context, aan de betekenis die we eraan geven.

Denk aan een vintage vinyl plaat. Je kunt dezelfde muziek luisteren op Spotify, maar het gevoel is anders. Het gekraak, de hoes, het ritueel van het opzetten van de plaat... Het geeft je een gevoel van nostalgie, van authenticiteit. Het is alsof je een stukje geschiedenis in handen hebt.

En wat te denken van zelfgemaakte kunst? Iets dat je met je eigen handen hebt gemaakt, met liefde en aandacht. Het is misschien niet perfect, maar het is van jou. Het heeft je persoonlijkheid, je emoties, je verhaal. Dat is toch ook een soort van aura, nietwaar?

Conclusie: Even Stilstaan bij het Alledaagse

Benjamin's ideeën zijn nog steeds relevant, misschien wel relevanter dan ooit. In een wereld vol kopieën en massaproductie is het belangrijk om stil te staan bij de waarde van originaliteit, van authenticiteit, van persoonlijke ervaringen. Denk aan die ene handgeschreven brief die je nog van je beste vriend(in) hebt, of de zelfgebreide sjaal van je oma. Koester die momenten, want dat is waar het écht om draait.

De volgende keer dat je een selfie maakt voor de Eiffeltoren, denk dan even aan Walter Benjamin. En vraag je af: wat is de aura van dit moment? En hoe kan ik die vastleggen, niet alleen op een foto, maar ook in mijn hart? Het is misschien een beetje diepzinnig, maar hé, je hebt er wel iets om over na te denken tijdens je volgende Instagram-sessie. En wie weet, misschien leer je de schoonheid in het alledaagse een beetje meer waarderen. En dat, mijn vriend(in), is het hele punt.