Wanneer Mag Je Geen Orgaandonor Zijn

Orgaandonatie is een belangrijke en altruïstische daad die levens kan redden. Veel mensen staan ervoor open om na hun overlijden organen en weefsels te doneren. Echter, niet iedereen komt in aanmerking voor orgaandonatie. Er zijn bepaalde situaties en aandoeningen waardoor iemand geen orgaandonor kan zijn. Deze criteria zijn cruciaal om de veiligheid van de ontvanger te waarborgen en de integriteit van het transplantatieproces te beschermen.

Wanneer ben je geen orgaandonor?

Er zijn diverse factoren die bepalen of iemand geschikt is als orgaandonor. Deze factoren variëren van specifieke medische aandoeningen tot levensstijlkeuzes. Het is belangrijk om te begrijpen dat elke potentiële donor individueel wordt beoordeeld. De beslissing of donatie mogelijk is, wordt genomen door medische professionals op basis van een grondige evaluatie.

Absolute Contra-indicaties voor Orgaandonatie

Sommige aandoeningen vormen een absolute contra-indicatie voor orgaandonatie. Dit betekent dat orgaandonatie in deze gevallen niet mogelijk is. Deze aandoeningen vormen een direct risico voor de ontvanger van het orgaan.

Actieve Infecties

Een actieve, ongecontroleerde infectie vormt vaak een absolute contra-indicatie. Dit geldt met name voor infecties die zich door het hele lichaam verspreiden, zoals sepsis. Het risico dat de infectie wordt overgedragen op de ontvanger is te groot. Echter, in sommige gevallen kunnen lokale infecties worden behandeld, waarna donatie eventueel wel mogelijk is. Denk hierbij aan een lokale huidinfectie die met antibiotica onder controle gebracht kan worden.

HIV (Humaan Immunodeficiëntievirus)

Traditioneel werd HIV beschouwd als een absolute contra-indicatie. Tegenwoordig zijn er echter programma’s waarbij organen van HIV-positieve donoren aan HIV-positieve ontvangers kunnen worden getransplanteerd. Dit is een belangrijke ontwikkeling die de wachtlijst voor deze patiëntengroep kan verkorten. Echter, donatie van een HIV-positieve donor aan een HIV-negatieve ontvanger is nog steeds niet mogelijk.

Actieve Kanker

Een actieve, zich verspreidende kanker is doorgaans een absolute contra-indicatie. Het risico op overdracht van de kanker naar de ontvanger is aanzienlijk. Er zijn echter uitzonderingen. Bepaalde vormen van huidkanker die niet zijn uitgezaaid, sluiten donatie mogelijk niet uit. Ook een succesvol behandelde kanker, waarbij al lange tijd geen tekenen van terugkeer zijn, kan in sommige gevallen donatie toelaten. De beoordeling wordt per geval gemaakt.

Creutzfeldt-Jakob Disease (CJD)

Creutzfeldt-Jakob Disease (CJD), een zeldzame, degeneratieve hersenaandoening, is een absolute contra-indicatie. Deze prionziekte is overdraagbaar en zou een enorme risico vormen voor de ontvanger van het orgaan.

Relatieve Contra-indicaties voor Orgaandonatie

Naast absolute contra-indicaties zijn er ook relatieve contra-indicaties. Dit betekent dat orgaandonatie niet per definitie uitgesloten is, maar dat de risico's zorgvuldig moeten worden afgewogen. In sommige gevallen kan donatie toch mogelijk zijn, afhankelijk van de omstandigheden en de beschikbaarheid van een geschikte ontvanger.

Leeftijd

Leeftijd is niet per definitie een contra-indicatie. Zowel jonge kinderen als oudere volwassenen kunnen in aanmerking komen voor donatie. De conditie van de organen is echter wel van belang. Over het algemeen worden organen van jongere donoren als 'beter' beschouwd, maar in sommige gevallen kunnen organen van oudere donoren nog steeds levens redden.

Diabetes

Diabetes kan een relatieve contra-indicatie zijn. De gezondheid van de organen, met name de nieren en de alvleesklier, kan aangetast zijn door de ziekte. In sommige gevallen kunnen organen van een donor met diabetes nog steeds worden gebruikt, vooral als de diabetes goed onder controle was en er geen ernstige orgaanschade is.

Hoge Bloeddruk (Hypertensie)

Langdurige, onbehandelde hoge bloeddruk kan de organen beschadigen, met name het hart en de nieren. Dit kan de geschiktheid voor donatie beïnvloeden. Echter, als de bloeddruk goed onder controle was en er geen ernstige orgaanschade is, kan donatie soms nog steeds mogelijk zijn.

Roken en Alcoholgebruik

Overmatig roken en alcoholgebruik kunnen de gezondheid van de organen aantasten, met name de longen en de lever. Dit kan de geschiktheid voor donatie beïnvloeden. De mate van schade aan de organen is bepalend. In sommige gevallen, bij milde schade, kan donatie nog mogelijk zijn.

Obesitas

Obesitas kan leiden tot orgaanschade, met name aan de lever en de nieren. Dit kan de geschiktheid voor donatie beïnvloeden. De BMI (Body Mass Index) van de donor wordt meegenomen in de beoordeling. Bij ernstige obesitas is de kans op orgaanschade groter, waardoor donatie minder waarschijnlijk is.

Data en Real-World Voorbeelden

Volgens cijfers van de Nederlandse Transplantatie Stichting (NTS) komen jaarlijks vele mensen in aanmerking voor orgaandonatie, maar wordt uiteindelijk slechts een deel daadwerkelijk donor. Dit komt doordat veel potentiële donoren toch contra-indicaties blijken te hebben, vaak gerelateerd aan de hierboven beschreven factoren. Een onderzoek uit 2022 toonde aan dat ongeveer 30% van de potentiële donoren werd afgewezen vanwege een infectie, terwijl 20% werd afgewezen vanwege kanker in de voorgeschiedenis.

Een voorbeeld: Een 55-jarige man overlijdt na een verkeersongeluk. Hij had zich geregistreerd als donor. Echter, tijdens de medische beoordeling blijkt dat hij al jarenlang lijdt aan ongecontroleerde diabetes en dat zijn nieren ernstig zijn aangetast. Hierdoor wordt hij helaas ongeschikt bevonden als donor voor zijn nieren. Zijn lever en hart zijn echter nog in goede conditie en kunnen succesvol worden getransplanteerd.

Een ander voorbeeld: Een jonge vrouw overlijdt aan een hersenbloeding. Ze staat geregistreerd als donor. Bij onderzoek blijkt dat ze recentelijk een succesvolle behandeling heeft ondergaan voor borstkanker. Na overleg met de transplantatiechirurgen wordt besloten dat haar organen, met uitzondering van de borsten, geschikt zijn voor donatie. Haar hart, longen, lever en nieren redden het leven van vier andere mensen.

De Beoordeling: Een Complexe Puzzel

Het proces van het bepalen of iemand geschikt is als orgaandonor is complex en vereist een uitgebreide medische evaluatie. Het is geen simpele checklist, maar een zorgvuldige afweging van de risico's en voordelen voor zowel de donor als de potentiële ontvanger. Het team van medische professionals, waaronder transplantatiechirurgen, intensivisten en transplantatiecoördinatoren, werkt nauw samen om een weloverwogen beslissing te nemen.

De criteria voor orgaandonatie zijn continu in ontwikkeling. Met de vooruitgang in de medische wetenschap worden sommige aandoeningen die voorheen als absolute contra-indicaties werden beschouwd, nu mogelijk behandelbaar. Dit opent de deur naar orgaandonatie voor meer mensen. Denk bijvoorbeeld aan de eerder genoemde mogelijkheid tot donatie van HIV-positieve donoren aan HIV-positieve ontvangers.

Conclusie: Informeer Jezelf en Neem Een Beslissing

Het is belangrijk om jezelf goed te informeren over orgaandonatie en de criteria voor geschiktheid. Weet dat niet iedereen donor kan zijn, en dat de beslissing of donatie mogelijk is, altijd wordt genomen door medische professionals op basis van een grondige evaluatie.

Maak een bewuste keuze over orgaandonatie en leg je keuze vast in het Donorregister. Je kunt je registreren via de website van het Donorregister (donorregister.nl). Door je te registreren, maak je het voor je nabestaanden duidelijk wat jouw wensen zijn en help je hen in een moeilijke tijd. Jouw beslissing kan levens redden!

Het is ook belangrijk om je dierbaren te informeren over je beslissing. Zelfs als je je hebt geregistreerd in het Donorregister, zullen je nabestaanden vaak worden gevraagd om toestemming te geven voor orgaandonatie. Door open te zijn over je wensen, maak je het voor hen gemakkelijker om in overeenstemming met jouw wil te handelen.