Zo Doof Als Een Kwartel

Het was op een verjaardagsfeestje. Je kent het wel, zo'n 'gezellige' bijeenkomst waar iedereen tegelijk probeert te praten, de muziek net iets te hard staat, en de bitterballen om je oren vliegen. Mijn tante Riet, god hebbe haar ziel (ze is er nog hoor, maak je geen zorgen), probeerde me iets te vertellen over haar nieuwe buurman. Iets met een chihuahua en een mislukte poging tot een moestuin. Maar ik ving er letterlijk niks van. Ik knikte maar braaf en zei 'oh, wat leuk!', in de hoop dat dat de situatie zou redden. Achteraf bleek de buurman met de chihuahua inderdaad een mislukte moestuin te hebben, maar het schijnt dat de chihuahua de boosdoener was. Typisch tante Riet, toch?

Op dat moment voelde ik me dus echt zo doof als een kwartel. En dat bracht me aan het denken: waar komt die uitdrukking eigenlijk vandaan? En ís een kwartel eigenlijk doof? Spoiler alert: waarschijnlijk niet. Maar laten we eens dieper in deze gevleugelde verwarring duiken!

De Oorsprong van een Mysterie

De uitdrukking "zo doof als een kwartel" is al eeuwen oud. Eeuwen! Dat is best lang voor een uitdrukking die misschien nergens op slaat, vind je niet? De herkomst is een beetje vaag. Sommige bronnen suggereren dat het te maken heeft met het feit dat kwartels zich goed kunnen verstoppen en daardoor moeilijk te vinden zijn. Alsof ze dus 'doof' zijn voor de signalen van de jager. Maar eerlijk gezegd klinkt dat een beetje vergezocht.

Must Read

Een andere theorie is dat het gewoon een alliteratie is. "Doof" en "kwartel" klinken lekker samen. Lekkerbekkerij voor taalkundigen, zeg maar. Net als "zo zat als een aap", of "zo rood als een kreeft". (Heb je je ooit afgevraagd waarom we dieren zo graag de schuld geven van onze eigenschappen? Anyway...).

En dan is er nog de optie dat men vroeger dacht dat kwartels doof waren. Misschien hebben ze er een paar keer naar geroepen zonder antwoord te krijgen? Wie zal het zeggen. Feit is dat de uitdrukking is blijven hangen, ook al weten we nu beter.

Maar Wacht Even... Zijn Kwartels Echt Doof?

Nee. Nee, kwartels zijn niet doof. Sterker nog, ze hebben een prima gehoor! Net als de meeste andere vogels. Ze gebruiken hun gehoor om roofdieren te detecteren, soortgenoten te vinden en te communiceren. Best belangrijk, als je het mij vraagt.

Dus waarom dan toch die uitdrukking? Tsja, dat is dus de grote vraag. Het is een beetje alsof je zou zeggen "zo intelligent als een goudvis". (Geen belediging voor goudvissen, maar laten we eerlijk zijn...). Het is een hardnekkige misvatting die zich een weg heeft gebaand in onze taal.

Hoe zit dat? "Zo doof als een kwartel" | NPO Radio 5

Waarom Blijven We Het Dan Zeggen?

Goede vraag! Taal is gek. Soms blijven uitdrukkingen hangen, ook al slaan ze nergens op. Denk aan "dat is mosterd na de maaltijd". Prima uitdrukking, maar wie eet er tegenwoordig nog mosterd na de maaltijd? (Nou ja, misschien mijn opa...).

Het zit 'm denk ik in de kracht van de gewenning. We horen de uitdrukking al van kinds af aan. Het is een soort van cultureel erfgoed geworden. En eerlijk is eerlijk, het bekt ook wel lekker. "Zo doof als een... eh... regenworm?" Klinkt toch een stuk minder pakkend, vind je niet?

Alternatieven voor "Zo Doof Als Een Kwartel" (Voor de Taalkundige Puristen Onder Ons)

Oké, oké, je wilt de uitdrukking "zo doof als een kwartel" vermijden omdat je weet dat het niet klopt. Prima! Ik respecteer je principled standpunt. Hier zijn een paar alternatieven:

"Ik hoor je niet!" (De meest voor de hand liggende optie)
"Ik versta je niet." (Voor de momenten waarop het om verstaanbaarheid gaat, niet per se om gehoor)
"Het is hier zo lawaaiig, ik kan je niet horen." (Een excuus, en wie houdt er niet van een goed excuus?)
"Kun je dat herhalen?" (De beleefde optie)
"Ben je soms aan het mompelen?" (De minder beleefde optie, maar soms noodzakelijk)

Maar... eerlijk gezegd? Ik denk dat ik "zo doof als een kwartel" gewoon lekker blijf gebruiken. Het is een grappige, quirky uitdrukking. En het herinnert me eraan dat taal soms best wel een beetje absurd mag zijn. (Net als tante Riet met haar chihuahua en mislukte moestuin).

De Moraal van het Verhaal

Wat hebben we geleerd vandaag? Kwartels zijn niet doof. En taal is soms best een beetje gek. Soms blijven we dingen zeggen, ook al weten we dat ze niet helemaal kloppen. En dat is oké. Zolang we er maar van bewust zijn. (En zolang we tante Riet maar blijven knikken en "oh, wat leuk!" blijven zeggen, ongeacht wat ze precies vertelt).

Dus de volgende keer dat iemand tegen je zegt "je bent zo doof als een kwartel", kun je ze glimlachend corrigeren. Of je kunt gewoon knikken en "oh, wat leuk!" zeggen. De keuze is aan jou. 😉