De God Van Het Jodendom

Oké, even een klein verhaaltje om mee te beginnen. Stel je voor: je zit op een verjaardag. Iedereen kletst gezellig, maar dan vraagt je tante ineens, met zo’n serieuze blik in haar ogen: “Maar… wie is eigenlijk die God van het Jodendom? Is dat dezelfde als bij ons?” En plotseling valt de hele conversatie stil. Iedereen kijkt je aan. Paniek! Want hoewel je van alles weet over Netflix-series en voetbal, is je kennis over de Joodse God… laten we zeggen, wat roestig.

Geen zorgen! Dit artikel is er om je uit de brand te helpen (en om je misschien wat indruk te laten maken op de volgende verjaardag ;)). We gaan het hebben over dé centrale figuur in het Jodendom: God. Maar dan zonder stoffige theologie, beloofd. We proberen het luchtig te houden.

Eén God, Verschillende Namen

In de kern geloven Joden in één God. Eén! Geen complexe drie-eenheid of een heel pantheon aan goden zoals bij de Grieken. Nee, single and ready to mingle... euh, ik bedoel: uniek en onverdeeld. Dit wordt ook wel monotheïsme genoemd. Heel belangrijk concept.

Maar die ene God, die heeft wel verschillende namen. En dat is waar het soms een beetje verwarrend kan worden. De bekendste naam is waarschijnlijk JHWH (יהוה). Je ziet het vaak in boeken en artikelen, maar je spreekt het niet zomaar uit. Dit is omdat het een heilige naam is.

En dan hoor je misschien vragen: ja maar hoe spreek je het dan wel uit? Nou, dat is dus het ding: eigenlijk weten we het niet helemaal zeker! Historisch gezien werd het waarschijnlijk uitgesproken als Jahweh of Jehova. Maar uit respect wordt de naam meestal vervangen door andere aanduidingen. Denk aan:

• Adonai (אֲדֹנָי): Dit betekent "Mijn Heer" of "Mijn Meester". Dit is een van de meest voorkomende vervangingen.
• HaShem (הַשֵּׁם): Dit betekent simpelweg "De Naam". Lekker mysterieus, hè?
• Elohim (אֱלֹהִים): Dit is een algemenere term voor God. Het kan ook verwijzen naar andere goddelijke wezens, maar in het Jodendom verwijst het meestal naar de ene God. (Interessant detail: het is meervoud, maar het wordt gebruikt in de enkelvoud.)

Dus, als je Joden hoort praten over "HaShem", weet je nu dat ze het eigenlijk over JHWH hebben, maar dan op een respectvolle manier. (Voel je je al slimmer dan toen je begon met lezen? Mooi!)

God in de Thora: Schepper en Wetgever

Oké, namen genoeg. Wat doet die God dan eigenlijk? In de Thora (de eerste vijf boeken van de Bijbel, ook wel de Pentateuch genoemd) wordt God gepresenteerd als de Schepper van het universum. Denk aan het verhaal van Genesis: God schept hemel en aarde, licht en duisternis, planten en dieren, en uiteindelijk de mens: Adam en Eva.

Maar God is meer dan alleen een Schepper. Hij is ook een Wetgever. Hij gaf de Tien Geboden aan Mozes op de berg Sinaï. Deze geboden vormen de basis van de Joodse ethiek en wetgeving. (Denk aan: niet doden, niet stelen, de Sabbat heiligen, etc.)

God is dus niet alleen degene die alles heeft gemaakt, maar ook degene die de regels heeft bepaald. (Beetje zoals de eigenaar van een pretpark die zowel de achtbanen heeft gebouwd als de lengte-eis voor de attracties heeft vastgesteld.)

De Belangrijkste Eigenschappen van God (volgens het Jodendom)

Wat voor type is die God eigenlijk? Nou, volgens het Jodendom is God:

• Almachtig: Hij kan alles. Punt.
• Alwetend: Hij weet alles. Zelfs wat je gisteren hebt gegeten. (Niet liegen dus!)
• Alomtegenwoordig: Hij is overal. Beetje eng, maar ook wel weer geruststellend.
• Eeuwig: Hij heeft altijd bestaan en zal altijd blijven bestaan. Geen begin, geen einde.
• Goedertieren: Hij is barmhartig en genadig. Hij wil het beste voor de mensheid. (Ook al maken we er soms een zooitje van.)
• Rechtvaardig: Hij straft het kwaad en beloont het goede. (Karma in het Jodendom, zeg maar.)

Het is wel belangrijk om te zeggen dat deze eigenschappen soms wel tot interessante theologische discussies leiden. Want als God almachtig is, waarom is er dan zoveel ellende in de wereld? Dit soort vragen houden Joodse geleerden al eeuwen bezig. (En ze zijn er nog steeds niet helemaal uit, haha!)

God en de Mens: Een Speciale Relatie

In het Jodendom heeft God een bijzondere relatie met de mensheid, en vooral met het Joodse volk. God sloot een verbond met Abraham, de stamvader van het Jodendom. Hij beloofde hem een groot nageslacht en een eigen land (Israël). In ruil daarvoor moesten Abraham en zijn nakomelingen God dienen en Zijn geboden naleven.

Dit verbond is heel belangrijk in het Jodendom. Het bepaalt de relatie tussen God en het Joodse volk. Het is een soort contract, met rechten en plichten voor beide partijen. (Een soort huwelijkscontract, maar dan met God.)

Door dit verbond hebben Joden een speciale verantwoordelijkheid om God te dienen en Zijn wil te doen. Dit komt onder andere tot uiting in het naleven van de mitswot (geboden). Er zijn er maar liefst 613! (Succes om ze allemaal te onthouden!)

Deze geboden omvatten allerlei aspecten van het leven, van het eten van koosjer voedsel tot het vieren van de Joodse feestdagen. Ze zijn bedoeld om de mens te heiligen en dichter bij God te brengen.

Maar let op: het Jodendom is geen simpele "als je dit doet, dan krijg je dat"-religie. Het gaat niet alleen om het braaf volgen van regels. Het gaat om een persoonlijke relatie met God. Om intentie en toewijding. Om het streven naar rechtvaardigheid en goedheid in de wereld.

God is… Moeilijk te Definiëren

Uiteindelijk is het heel moeilijk om de Joodse God volledig te definiëren. Hij is transcendent (boven de menselijke ervaring) en immanent (aanwezig in de wereld). Hij is zowel ver weg als dichtbij. Hij is zowel machtig als barmhartig.

Het Jodendom moedigt aan om over God na te denken, om met Hem in gesprek te gaan (door middel van gebed), om te twijfelen en te zoeken. Er is geen pasklaar antwoord op de vraag wie God is. Het is een levenslange reis.

Dus, als je tante op de volgende verjaardag weer begint over de Joodse God, kun je haar nu in ieder geval vertellen dat het een complexe en fascinerende figuur is, met veel namen, veel eigenschappen en een bijzondere relatie met de mensheid. (En dat je dankzij dit artikel een stuk wijzer bent geworden!)

En het allerbelangrijkste: het Jodendom draait om het streven om een beter mens te worden, om rechtvaardig te handelen en om de wereld een beetje mooier te maken. Of je nu gelooft in God of niet, dat is iets waar we allemaal van kunnen leren.