Pallasmaa Eyes Of The Skin

Hé! Even kletsen over architectuur, goed? Niet meteen wegrennen! Ik beloof je, dit wordt geen droge les. We gaan het hebben over een boekje, een héél belangrijk boekje, genaamd "Eyes of the Skin" van Juhani Pallasmaa. Klinkt mysterieus, toch?

Oké, oké, eerlijk is eerlijk, de titel is misschien een beetje creepy. Ogen van de huid? Wat moet je je daarbij voorstellen? Een soort wandelende aardappel met ogen overal? Nee, gelukkig niet. Het is veel subtieler, en eigenlijk best wel... mooi.

Wat Pallasmaa Ons Wil Vertellen

Pallasmaa, die Finse architect en denker (altijd goed, die Finnen!), die zegt eigenlijk dat we in de moderne architectuur te veel op ons zicht vertrouwen. Ja, je hoort het goed! Alsof we alleen maar ogen hebben en verder niets. "Maar... ik heb toch ook oren en een neus en vingers?" Precies! Dat is nou net zijn punt.

Hij vindt dat we andere zintuigen vergeten. Onze tastzin, onze gehoor, onze reuk, onze proprioceptie (dat is je gevoel van waar je lichaam zich bevindt in de ruimte, best een ingewikkeld woord, hè?). Allemaal superbelangrijk om een ruimte écht te ervaren.

Heb je ooit een gebouw gezien dat er op foto's fantastisch uitziet, maar als je er daadwerkelijk bent, voelt het... kaal? Steriel? Net een wachtkamer bij de tandarts? Dat komt doordat het waarschijnlijk ontworpen is met alleen het zicht in gedachten. Mooi voor het oog, maar verder... niks.

Pallasmaa pleit voor architectuur die ál je zintuigen prikkelt. Stel je voor: een muur met een ruwe textuur, een ruimte met een bepaalde echo, de geur van hout of steen. Dat maakt een plek toch veel interessanter, veel menselijker?

De Dominantie van het Oog

Waarom zijn we dan zo gefixeerd op het zicht? Goeie vraag! Pallasmaa denkt dat het te maken heeft met de opkomst van de moderne technologie. We worden gebombardeerd met beelden, van tv-schermen tot smartphones. Alles draait om visuele prikkels.

Maar, en nu komt het, die visuele prikkels zijn vaak oppervlakkig. Ze gaan niet diep. Ze raken ons niet écht. Pallasmaa wil ons juist terugbrengen naar een meer lichamelijke, meer sensuele ervaring van architectuur. Alsof je een gebouw kunt voelen met je hele lijf. Fantastisch, toch?

Hij noemt het zelf "een herwaardering van de tactiele en haptische dimensies van de architectuur". Poeh, dat is een mond vol! Maar het betekent gewoon dat we de textuur, de temperatuur, het gewicht van materialen moeten gaan waarderen. Denk aan een oude, verweerde deur. Of een stenen vloer die koel aanvoelt onder je voeten. Dat zijn de dingen die een gebouw karakter geven.

Architectuur voor Alle Zintuigen

Dus, hoe ziet die ideale Pallasmaa-architectuur er dan uit? Nou, het is niet één bepaalde stijl. Het gaat meer om een denkrichting. Om een manier van ontwerpen die verder gaat dan alleen maar kijken.

Denk aan:

• Materialen die leven. Hout dat kraakt, steen met een korrel, metaal dat warm aanvoelt in de zon.
• Licht dat speelt. Zacht, diffuus licht dat de ruimte omhult, of juist scherpe, dramatische lichtval.
• Geluid dat de ruimte definieert. De echo van je stem in een grote hal, het zachte geruis van de wind door de bomen.
• Ruimte die je omarmt. Nissen waar je je in kunt terugtrekken, open plekken waar je kunt ademen.

Het is architectuur die je uitdaagt om te voelen, te ruiken, te luisteren. Architectuur die je niet alleen ziet, maar die je beleeft. Snappie?

Maar wat maakt dit nou zo belangrijk? Waarom zou je je druk maken om de zintuiglijkheid van een gebouw? Nou, Pallasmaa gelooft dat architectuur een diepe invloed heeft op ons welzijn. Een gebouw dat alleen maar visueel aantrekkelijk is, kan je leeg en ontheemd laten voelen. Terwijl een gebouw dat al je zintuigen prikkelt, je kan verbinden met de plek, met de geschiedenis, met jezelf.

Kritiek op Pallasmaa

Natuurlijk is er ook kritiek op Pallasmaa. Sommige mensen vinden hem te romantisch, te zweverig. "Het is toch architectuur, geen spa-behandeling!" hoor je dan. En dat is best een valide punt. Het is niet de bedoeling dat we allemaal in hutjes van klei gaan wonen, toch?

Maar zelfs als je het niet helemaal met hem eens bent, is het wel goed om na te denken over zijn ideeën. Want eerlijk is eerlijk, veel moderne gebouwen zijn inderdaad saai en onpersoonlijk. Ze missen ziel. En dat is jammer, want architectuur kan zoveel meer zijn dan alleen maar een dak boven je hoofd.

En hij heeft ook wel een punt met die focus op het zicht. Kijk maar eens hoe we interieurs online bekijken. Plaatjes, plaatjes, plaatjes. Maar hoe voelt de stof van die bank? Hoe klinkt de ruimte als je er loopt? Dat zie je niet op een foto!

Dus, wat moeten we nu met al deze informatie? Moeten we nu allemaal architecten gaan overtuigen om meer textuur in hun gebouwen te stoppen? Misschien wel! Maar in de tussentijd kunnen we gewoon bewuster worden van de plekken waar we zijn. Even stilstaan, voelen, ruiken, luisteren. En wie weet, ontdek je dan wel een hele nieuwe dimensie van architectuur.

Dus... kopje koffie leeg? Goed! Denk er eens over na als je de volgende keer een gebouw binnenloopt. Wat ervaar je? En wat mis je? Wie weet, word je nog een Pallasmaa-fan! Of in ieder geval een beetje minder een 'kijkert'. 😉

En vergeet niet: de ogen zijn belangrijk, maar er is zoveel meer te ontdekken!