Proust Op Zoek Naar De Verloren Tijd

Oké, even opletten allemaal! Jullie kennen Proust, toch? Die gast van die belachelijk lange boeken. Weet je, À la recherche du temps perdu, of zoals wij nuchtere Nederlanders zeggen: Op Zoek Naar De Verloren Tijd. Alsof je een afstandsbediening kwijt bent en de hele dag achter de bank moet zoeken. Maar dan dus... intellectueler. En... langer. Heel veel langer.

Serieus, dit is geen boek, dit is een bijbel. Een enorme bijbel. Een bijbel die je kan gebruiken om een inbreker mee knock-out te slaan. Een bijbel die je leest in de hoop dat je zelf knock-out gaat, zodat je die ellenlange zinnen niet meer hoeft te volgen. Grapje natuurlijk! Of niet...?

Maar even eerlijk, wie heeft dit daadwerkelijk gelezen? Niet gewoon de samenvatting op Wikipedia (guilty!), maar echt van begin tot eind, bladzijde voor bladzijde, woord voor woord. Steek je hand op! Oké, één iemand... en die heeft waarschijnlijk gewoon loon naar werken gekregen als literatuurwetenschapper. Voor de rest: Welkom bij de club!

Waar gaat het eigenlijk over, die zoektocht naar de tijd?

Goed, wat is het idee? Het draait allemaal om een man, Marcel (surprise!), die z'n jeugd probeert te herbeleven. Niet door oude foto's te bekijken of een reünie te bezoeken, maar door... een koekje. Jep, een madeleine.

De beroemde Madeleine

Stel je voor: je zit aan de thee bij je oma. Ze duwt je een madeleine in je hand. Je neemt een hap, en BOEM! Ineens word je teruggeflitst naar je kindertijd, naar de geur van de zolder, het geluid van je vaders gesnurk, de smaak van je eerste kus (niet van de madeleine, natuurlijk). Dat is in principe de essentie van Prousts theorie over onvrijwillige herinneringen. Het is dus alsof een koekje een portaal is naar je verleden. Best een cool idee, eigenlijk. Misschien moet ik mijn belastingaangifte ook maar eens met een stroopwafel proberen.

Nu, Proust (of Marcel, door elkaar gebruikt) herbeleeft dus niet alleen de goede herinneringen. Nee hoor, hij duikt diep in de drama, de roddels, de sociale intriges van de Franse high society. En dat beschrijft hij allemaal met zóveel detail dat je er duizelig van wordt. Je kunt je voorstellen dat je er een week over doet om de kleur van iemands jurk te lezen. En dan blijkt die jurk later van kleur te veranderen. Zucht.

Waarom is het zo lang en ingewikkeld?

Goede vraag! Er zijn een paar redenen:

• Proust hield van details. Hij had de neiging om alles te beschrijven, tot in de kleinste details. Zoals de manier waarop de zon op de bladeren schijnt, of de manier waarop iemand zijn theekopje vasthoudt. Je kunt je voorstellen dat dat omschrijven even duurt.
• Het is een soort stream of consciousness. Proust schrijft zoals hij denkt. Zijn gedachten springen van het ene naar het andere, zonder duidelijke structuur. Het is alsof je in zijn hoofd zit, en hij is een beetje chaotisch. Maar wel intelligent chaotisch.
• Het gaat over tijd, en tijd is ingewikkeld. Proust probeert de subjectieve ervaring van tijd te vangen. Hoe tijd kan vertragen of versnellen, hoe herinneringen ons kunnen beïnvloeden. Dat is geen makkelijk onderwerp!

Stel je voor: je wilt een taart bakken, maar in plaats van gewoon het recept te volgen, ga je eerst hele boeken lezen over de geschiedenis van meel, de psychologie van bakken, en de filosofie van zoetigheid. En dan ben je nog niet eens begonnen met de taart zelf! Dat is een beetje wat Proust doet met zijn boek. Hij duikt diep in de materie.

Waarom zou je het dan lezen?

Ondanks alles (of misschien wel dankzij alles) is Op Zoek Naar De Verloren Tijd een meesterwerk. Het is een boek dat je aan het denken zet over tijd, herinneringen, liefde, verlies en de menselijke conditie in het algemeen. Het is een boek dat je verandert. Of in ieder geval je leesbril sterker maakt.

Hier zijn een paar goede redenen om Proust (ooit!) te proberen:

• De prachtige taal. Proust was een meester in het schrijven. Zijn zinnen zijn lang en complex, maar ook ongelooflijk mooi en muzikaal. Het is alsof je naar een symfonie luistert. Een heel lange symfonie.
• De diepe inzichten. Proust heeft veel te zeggen over de menselijke natuur. Hij begrijpt de complexiteit van relaties, de kracht van emoties, en de invloed van het verleden. Je steekt er echt wat van op. Zelfs als je de helft niet snapt.
• Het is een cultureel ijkpunt. Iedereen heeft er wel eens van gehoord. Als je het gelezen hebt, kun je meepraten over Proust op verjaardagen. Je maakt indruk op mensen! Je kunt zelfs doen alsof je alles gesnapt hebt. (Psst... dat doen we allemaal.)

Tips voor de Proust-beginner

Oké, je bent overtuigd. Je wilt Proust lezen. Maar waar begin je in hemelsnaam? Hier zijn een paar tips:

• Begin klein. Lees eerst een paar fragmenten of een kort verhaal van Proust. Kijk of het je bevalt. Ga niet meteen alles in één keer willen lezen. Dat is vragen om problemen.
• Neem de tijd. Proust is geen boek dat je snel even uitleest. Lees langzaam en aandachtig. Laat de zinnen op je inwerken. En wees niet bang om terug te lezen. Heel vaak terug te lezen.
• Gebruik een vertaling. Tenzij je vloeiend Frans spreekt, is het waarschijnlijk verstandig om een vertaling te lezen. Er zijn een paar goede vertalingen beschikbaar. Kies er één die je prettig vindt.
• Lees met een vriend(in). Het is leuker om Proust te lezen met iemand anders. Je kunt samen over de boeken praten, elkaar helpen de moeilijke stukken te begrijpen, en samen lachen om de absurditeit. En je kunt elkaar eraan herinneren door te lezen als de ander dreigt op te geven.
• Wees niet bang om op te geven. Serieus! Proust is niet voor iedereen. Als je het na een paar honderd bladzijden nog steeds niks vindt, stop er dan mee. Er zijn genoeg andere goede boeken om te lezen. Het is geen schande om Proust niet uit te lezen. Sterker nog, het is heel normaal.

Dus, daar heb je het. Een korte (nou ja, korte) introductie tot de wondere wereld van Proust. Op Zoek Naar De Verloren Tijd is een uitdaging, maar het kan ook een ongelooflijk lonende ervaring zijn. Misschien dat het iets voor jou is. Misschien ook niet. Maar in ieder geval weet je nu waar al die literatuur nerds over lullen op feestjes. Succes, en veel leesplezier! (Of veel plezier met het verzinnen dat je het gelezen hebt.)

En onthoud: als je ooit verdwaald raakt in die lange zinnen, denk dan aan de madeleine. Het komt allemaal goed.