Samantha Power A Problem From Hell

Oké, even eerlijk: wie van ons heeft er ooit écht over nagedacht over genocide? Behalve misschien die ene keer dat je een geschiedenisboek opensloeg en de Holocaust voorbij zag komen (wat natuurlijk verschrikkelijk is, absoluut), maar echt: erover nagedacht? Totdat het je ‘s nachts wakker houdt?

Ik dus niet. Totdat ik, door een aanbeveling van een vriend, "A Problem From Hell: America and the Age of Genocide" van Samantha Power oppakte. En holy moly. De titel klinkt al vrolijk, toch? 😉

De schrijfster, ja, die Samantha Power – later VN ambassadeur onder Obama en nu hoofd van USAID – ze duikt er dus keihard in. Ze spaart niemand, inclusief Amerika. En daar gaat het over. Amerika, de 'leider van de vrije wereld', die keer op keer wegkeek terwijl genocide plaatsvond. Interessant, toch? Vragen? Ik hoor ze al aankomen…

Waarom is dit boek zo belangrijk?

Nou, ten eerste: het is geen makkelijk onderwerp. En Power dwingt je om er wél over na te denken. Ze presenteert een chronologische opsomming van 20e eeuwse genocides, vanaf de Armeense genocide tot Rwanda en Srebrenica (en meer!). Elke keer laat ze zien hoe de internationale gemeenschap, en vooral de VS, faalden om in te grijpen. Of, erger nog, actief bijdroegen aan de situatie door weg te kijken of te bagatelliseren.

En je denkt misschien: "Oké, logisch. Wat verwacht je dan? We zijn altijd al met onszelf bezig." Nou, juist dát is de kern van het boek. Power laat zien dat het niet alleen maar cynisme is. Het is een mix van:

• Onwetendheid: Regeringen en het publiek waren vaak slecht geïnformeerd over wat er werkelijk gaande was. Denk aan de verschrikkelijke communicatie, of gebrek daaraan, tussen alle betrokken partijen. Of gewoonweg pure ontkenning.
• Bureaucratie: Traagheid en het gebrek aan politieke wil om actie te ondernemen. Eindeloze vergaderingen, rapporten, en juridische hindernissen. Herkenbaar, toch?
• Buitenlandse politiek: Het beschermen van eigen belangen en allianties woog vaak zwaarder dan het redden van mensenlevens. Tsja… Realpolitik, hè.
• Racisme en onverschilligheid: De slachtoffers waren vaak mensen die als ‘anders’ werden gezien, waardoor de urgentie om in te grijpen minder groot was. Auw, die komt binnen.

Het is een confronterende cocktail van redenen waarom genocide kon gebeuren en, nog belangrijker, waarom het keer op keer niet werd voorkomen.

Wat leert Power ons over de rol van Amerika?

Hier wordt het pas echt pijnlijk. Power is niet anti-Amerikaans. Ze is een fervent voorstander van Amerikaans leiderschap. Maar ze is ook een meedogenloze criticus van de Amerikaanse buitenlandse politiek als het gaat om genocide.

Ze laat zien hoe:

• Amerikaanse functionarissen de ernst van de Armeense genocide ontkenden om de relatie met Turkije, een belangrijke bondgenoot, niet te schaden. (Business as usual, helaas).
• De VS tijdens de Holocaust traag reageerden en weinig deden om Joodse vluchtelingen te helpen. (Een diep schaamtevol hoofdstuk).
• Tijdens de genocide in Rwanda in 1994 de term 'genocide' vermeden werd om geen verplichting te creëren om in te grijpen. (Alsof het benoemen van een probleem het erger maakt?!)
• De VS en de internationale gemeenschap te lang wachtten met ingrijpen in Bosnië, waardoor de genocide in Srebrenica kon plaatsvinden. (Een pijnlijk symbool van falen).

De rode draad? Angst. Angst om betrokken te raken, angst om fouten te maken, angst om politieke risico's te nemen. En die angst, zo betoogt Power, heeft geleid tot onnoemelijk veel lijden.

De titel: "A Problem From Hell"

De titel is niet toevallig gekozen. Het is de vertaling van een zin die een Amerikaanse diplomaat gebruikte om de Armeense genocide te beschrijven. Het suggereert dat genocide zo gruwelijk is, zo onvoorstelbaar, dat het bijna buiten de menselijke begrip valt. Het is letterlijk een probleem uit de hel.

Maar Power daagt ons uit om dit idee te verwerpen. Genocide is geen natuurramp. Het is het resultaat van menselijke beslissingen. En dat betekent dat het ook door menselijke actie kan worden voorkomen.

Dus, wat kunnen we leren?

Het boek "A Problem From Hell" is geen makkelijke kost. Het is een zware, soms ronduit deprimerende leeservaring. Maar het is ook ongelooflijk belangrijk. Het leert ons dat:

• Genocide geen incident is: Het is een patroon van menselijk gedrag dat zich keer op keer herhaalt. (En dat is beangstigend).
• Onverschilligheid dodelijk is: Wegkijken is geen optie. We hebben een morele verplichting om in te grijpen. (Maar hoe dan?).
• Leiderschap cruciaal is: Politieke leiders moeten de moed hebben om te handelen, zelfs als dat impopulair is. (Makkelijker gezegd dan gedaan).
• Kennis macht is: We moeten ons informeren over wat er in de wereld gebeurt en de waarheid spreken, zelfs als die ongemakkelijk is. (Spreken is zilver, zwijgen is fout).

En misschien wel het belangrijkste: het leert ons dat actie mogelijk is. Power eindigt het boek niet in wanhoop, maar met een oproep tot verandering. Ze gelooft dat we, door van het verleden te leren, een toekomst kunnen creëren waarin genocide niet langer een probleem uit de hel is.

Is dit relevant voor nu?

Absoluut. Kijk naar de huidige conflicten in de wereld. Denk aan de vervolging van minderheden. Denk aan de opkomst van extremisme. De lessen van "A Problem From Hell" zijn urgenter dan ooit. (Serieus, lees het!).

Het boek is een waarschuwing, een aanklacht, en een hoopvolle boodschap in één. Het herinnert ons eraan dat we als mensheid de verantwoordelijkheid hebben om elkaar te beschermen. En dat we nooit mogen vergeten wat er is gebeurd, zodat we kunnen voorkomen dat het zich herhaalt.

Dus, gooi die realityserie even uit en pak dat boek. Het is geen makkelijke leeservaring, maar het is wel een broodnodige. Want genocide, dat is een probleem dat we samen moeten oplossen. Niet vandaag, niet morgen, maar NU.

En als je het gelezen hebt, laat me weten wat je ervan vond! Ik ben benieuwd naar jouw mening.