The Epic Poem Of Gilgamesh

Oké, stel je voor: je bent op een stoffige zolder aan het rommelen, op zoek naar die ene foto van je opa in een belachelijk korte broek. Je stuit op een oude kist. Je opent 'm, en bam! Geen foto's, maar een paar kleitabletten vol spijkerschrift. Jep, dat lees je goed. Kleitabletten. Zoiets zou je toch compleet van je stuk brengen, of niet? (Ik bedoel, ik zou in ieder geval even een kopje thee nodig hebben).

Nou, dat gevoel, die totale verbazing en het besef dat je iets compleet ongekends in handen hebt, dat is een beetje hoe geleerden zich moeten hebben gevoeld toen ze de fragmenten van het Gilgamesj-epos ontdekten. Dit is niet zomaar een oud verhaaltje, dit is een van de oudste verhalen die we kennen, geschreven zo’n 4000 jaar geleden in Mesopotamië (het huidige Irak).

Waarom is Gilgamesj zo cool?

Simpel: omdat het over fundamentele menselijke dingen gaat. Dingen waar we nu, duizenden jaren later, nog steeds mee worstelen: vriendschap, liefde, de angst voor de dood, de zoektocht naar betekenis. Het is alsof ze toen al internet hadden en alle existentiële vragen al op Reddit stonden. Maar dan in spijkerschrift, dus.

Het verhaal in een notendop (voor als je geen zin hebt om de hele tablet te lezen)

Gilgamesj was de koning van Uruk, een machtig man, halfgod zelfs. Maar hij was ook een beetje een bullebak. Hij misbruikte zijn macht, dwong mannen tot zware arbeid en pakte zomaar vrouwen af. Kortom, een echte tiran. De goden, die het wel best vonden met een beetje orde op aarde, kregen klachten binnen. Dus besloten ze: "Weet je wat? We sturen hem iemand die hem aankan."

En zo werd Enkidu geboren. Enkidu was een wildeman, opgegroeid in de natuur, sterk en puur. Hij en Gilgamesj ontmoeten elkaar, vechten als beesten, en... worden beste vrienden. Ik bedoel, hoe episch is dat? Van aartsvijanden naar soulmates. Zoiets zie je alleen in goede boeken… en blijkbaar in 4000 jaar oude kleitabletten.

• De Vriendschap: Gilgamesj en Enkidu beleven de wildste avonturen samen. Ze verslaan monsters, hakken bomen om in het Cederwoud (waar de goden woedend over zijn, oeps!), en worden echte helden. Hun vriendschap is de lijm die het hele verhaal bij elkaar houdt. Het laat zien hoe belangrijk echte connectie is, en dat je niet alles alleen hoeft te doen.
• De Dood van Enkidu: Spoiler alert! Enkidu sterft. En dat is het moment waarop Gilgamesj echt in de paniek schiet. Hij realiseert zich dat ook hij sterfelijk is. BAM! Daar komt de existentiële crisis.
• De Zoektocht naar Onsterfelijkheid: Gilgamesj is doodsbang voor de dood en begint een queeste naar de onsterfelijkheid. Hij reist naar de uiteinden van de aarde, ontmoet de enige man die de zondvloed heeft overleefd (Utnapishtim, een soort Noach 2.0), en leert dat onsterfelijkheid niet te vinden is in een of ander magisch kruidje. (Ja, dat is teleurstellend, ik weet het).

Wat leren we van Gilgamesj? (Spoiler: het is niet hoe je eeuwig leeft)

De kernboodschap van het Gilgamesj-epos is niet: "Hoe word ik onsterfelijk?" Het is meer: "Hoe leef ik een goed leven?" Gilgamesj leert dat het niet draait om macht en roem, maar om de dingen die je achterlaat. Om de herinnering die je nalaat, om de impact die je hebt op andere mensen, en om het besef dat het leven eindig is.

Denk er maar eens over na: Gilgamesj had alles. Hij was rijk, machtig, sterk. Maar hij was pas echt een held toen hij zijn eigen sterfelijkheid accepteerde en besloot om zijn stad te bouwen, om zijn volk te dienen, en om een betekenisvolle invloed te hebben. Beetje jammer dat hij daar eerst zijn beste vriend voor kwijt moest raken, maar hey, iedereen maakt fouten, toch?

Gilgamesj en de moderne wereld: nog steeds relevant?

Absoluut! In een wereld waarin we constant bezig zijn met likes, volgers en de perfecte Instagram-foto, is het verhaal van Gilgamesj een harde les in wat echt belangrijk is. Het herinnert ons eraan dat vriendschap, liefde en betekenisvolle ervaringen veel meer waard zijn dan roem en rijkdom. En dat, beste lezers, is een les die we allemaal wel eens kunnen gebruiken. (Vooral ik, als ik weer eens teveel tijd op social media doorbreng.)

Het epos laat zien dat de menselijke worstelingen, de twijfels, de angsten en de verlangens, door de eeuwen heen gelijk zijn gebleven. We zoeken allemaal naar liefde, naar een betekenis in het leven, en naar een manier om de dood te overwinnen. Gilgamesj vond geen magische pil, geen verborgen fontein. Maar hij vond wel iets beters: een besef van wat het betekent om mens te zijn.

Dus de volgende keer dat je je verloren voelt, of je afvraagt wat het allemaal betekent, pak dan eens een (moderne vertaling, want spijkerschrift is lastig) van het Gilgamesj-epos. Het zal je misschien niet alle antwoorden geven, maar het kan je wel helpen om de juiste vragen te stellen. En wie weet, misschien vind je wel een beetje onsterfelijkheid in de herinneringen die je achterlaat.

Oh, en als je ooit een kleitablet op zolder vindt, bel dan even een archeoloog. Dat lijkt me wel zo verstandig. ;)